Z DAWNYCH dzieł malarskich zdobiących lubelskie budowle zachowały się cztery o wyjątkowych wartościach historycznych i artystycznych. Wybijają się one ponad prowincjonalną przeciętność innych utworów dawnych mistrzów, pracujących na rzecz miejscowych kościołów i miejskiego patrycjatu. Nie wiążą się ani charakterem lokalnej szkoły, ani nawet tradycją, o których trudno mówić w Lublinie. Powstały jednak w określonym miejscowym klimacie, na określone zamówienie danej epoki, w oparciu o wzory i wpływy zewnętrzne, najczęściej wychodząc spod ręki obcych malarzy.
Dziełami tymi zainteresowano się stosunkowo niedawno, a dziś są już podziwiane nie tylko przez specjalistów. Stały się chlubą starego Lublina i zyskały sławę międzynarodową.
FRESKI W KOŚCIELE SW. TRÓJCY NA ZAMKU LUBELSKIM
Zajmują one wraz z kościołem, który zdobią, zwanym popularnie kaplicą zamkową, najważniejsze miejsce wśród zabytków Lublina. Wydobyte spod tynków i pobiały na przełomie XIX i XX wieku, poddane zostały konserwacji w latach 1917—1918 (prezbiterium) i 1921 roku (nawa). Wzbudzi lv ogromne zainteresowanie badaczy, jako „jedyna na ziemiach historycznej Małopolski kompletnie zachowana polichromia późnośredniowieczna, w dodatku opatrzona własnoręczną sygnaturą malarza... pomnik bizantyńskoruskiego Malarstwa” — jak pisał monografista tego zabytku, najwybitniejszy znawca polskiego malarstwa średniowiecznego, prof. Michał Walicki.
Po ostatniej wojnie, kiedy w roku 1954, w dziesiątą rocznicę powstania PRL, zespół zabudowań zamkowych przekazany został (po około 130 latach wykorzystywania dla celów więziennych) na muzeum i dom kultury, kaplicę udostępniono mieszkańcom Lublina i szerokim masom turystów. Niebawem przystąpiono do ponownej konserwacji malowideł (1954— 1959) i regotyzacji kaplicy, co pociągnęło za sobą zabezpieczenia konstrukcyjne i inne różnorakie zabiegi, przerywane licznymi ekspertyzami i badaniami, które spowodowały kilkunastoletnie zamknięcie obiektu nie tylko dla zwiedzających, lecz także dla... świeżego powietrza! Miejmy nadzieję, że po ostatnich głosach opinii społecznej i energiczniejszych przedsięwzięciach służby konserwatorskiej prace zabezpieczające ten cenny zabytek zostaną zakończone w ciągu najbliższych lat.
Polichromia zdobi ściany i sklepienia gotyckiej budowli o oryginalnie rozwiązanym jednoprzestrzennym wnętrzu nawy, do której przylega od wschodu małe prezbiterium. Nawa założona jest na planie zbliżonym do kwadratu, ma wielopolowe sklepienie o grubych żebrach, wspierających się na jednym centralnie usytuowanym filarze. Prezbiterium zamknięte trójbocznie nakrywa również żebrowe sklepienie, rozczłonkowane wysmukłymi lunetami.
Gotycka architektura, mająca swoje bliskie analogie z małopolskimi kościołami z czasów Kazimierza Wielkiego, nie wy wodzi się bynajmniej z tradycji budowli, które na Bałkanach i na Rusi wznoszono jako świątynie obrządku wschodniego i których szerokie płaszczyzny ścian, półkoliste absydy, baniaste czasze kopuł i gładkie kolebkowe sklepienia przeznaczone były do malowania „od stóp do głów:. W kaplicy lubelskiej połączenie łacińskiej architektury z bizantyńskoruską polichromią jest pierwszym wielkim zaskoczeniem i curiosum. We wnętrzu nie ma śladów cerkiewnego ikonostasu, jest natomiast mensa ołtarzowa, na której stał zapewne niegdyś gotycki tryptyk. Kościół Św. Trójcy był bowiem świątynią łacińską. |
1 
