Józef Piłsudski w Lublinie w dniach 9-11 sierpnia 1924 roku

Józef Piłsudski w Lublinie w dniach 9-11 sierpnia 1924 roku.

    Na przestrzeni ponad 20 lat (1902-1924) Józef Piłsudski wielokrotnie odwiedzał Lublin w różnym charakterze: jako działacz Polskiej Partii Socjalistycznej w okresie zaborów, komendant I Brygady Legionów i przywódca obozu niepodległościowego w latach I wojny światowej, naczelnik Państwa, Naczelny Wódz oraz polityczny emeryt. Tak więc Lublin był obecny w działalności Piłsudskiego we wszystkich etapach jego pracy i walki do przewrotu majowego. Konspiracyjny charakter jego działalności przed uzyskaniem niepodległości powoduje, że pisząc o pobytach Piłsudskiego w Lublinie spotykamy się z trudnościami dwojakiej natury: występują problemy w najprostszej, zdawałoby się, kwestii – ustalenia liczby pobytów Piłsudskiego w Lublinie, a także w kilku przypadkach nie można określić dziennej daty odwiedzin miasta.

    Piłsudski po raz pierwszy przebywał w Lublinie w połowie czerwca 1902 r. na VI Zjeździe PPS, który odbył się w mieszkaniu prywatnym przy ulicy Gubernatorskiej (obecnie T. Kościuszki 5). W czasie wojny światowej przyjeżdżał do Lublina osiem razy: dwukrotnie w 1915 r. (w sierpniu i we wrześniu), czterokrotnie w 1916 r. (w marcu, kwietniu, na przełomie listopada i grudnia oraz w grudniu).²
Pobyt Piłsudskiego w Lublinie w 1917 r. jest – jak dotąd – owiany mgiełką tajemnicy. Sumienny biograf marszałka przywoływany już Wacław Jędrzejewicz, podał, iż był on w mieście 22 czerwca i rozmawiał tam z generał-gubernatorem Stanisławem Szeptyckim, po czym kilka dni incognito wypoczywał w majątku państwa Łukowskich pod Lublinem.³

    Tak więc z tego nie wynikała, czy był to jeden pobyt i czy będąc u Łukowskich był Piłsudski w Lublinie. Problem tak przedstawiła Dorota Malczewski-Pawelec w swojej niepublikowanej pracy doktorskiej. Otóż Piłsudski razem z Bogusławem Miedzińskim przybyli do Lublina na początku lipca (a nie w czerwcu), ostentacyjne zameldował się w hotelu (najpewniej była to ,,Victoria” i poszli do Szeptyckiego. Jednakowoż generał-guberantor, wyjechał, nie doszło więc do spotkania. Następnego dnia, wymeldowawszy się z hotelu, Piłsudski i Miedziński udali się do Jastkowa, gdzie przez cały dzień oglądali pole bitwy. Następnie w ścisłej konspiracji udali się do domu pp. Bukowskich, który był położony na obrzeżach Lublina i tam Piłsudski wypoczywał przez kilka dni.⁴

______________
¹ W. Jędrzejewicz, J. Cisek, Kalendarium życia Józefa Piłsudskiego 1867-1936, t. I: 1867-1918, Wrocław 1994, s. 135.
² Ibid., s. 298. 301, 316-317, 324-325, 355-356, 358; Wandzik, Wkroczenie Legionów Polskich do Lublina w 1915 r., ,,Nowa Ziemia Lubelska” (dalej NZL), 1924, nr 217, s. 4. Kwestia pobytu Piłsudskiego w Lublinie w marcu 1916 r. jest problematyczna z uwagi na to, że jej źródłem jest tylko relacja legionisty Z. Budzyńskiego napisana po przeszło 50 latach. Nie potwierdza jej np. prasa niepodległościowa wydawana w tym czasie w Lublinie, por. J. Lewandowski, Józef Piłsudski w Lublinie w latach 1902-1924, Lublin 2001, k. 48-49. ( praca magisterska napisana w zakładzie historii najnowszej Historii UMCS pod kierunkiem prof. Z Zaporoskiego).
³ W. Jedrzejewicz, J. Cisek, Kalendarium..., t. I, s. 385.
⁴ D. Malczewski –Pawelec, Bogusław Miedziński (1891-1972). Biografia polityczna. Katowice 1999, s. 107-108.