Włodzimierz Borowski "Oko proroka". 1957 rok.

Grupa "Zamek" formalnie powstała w 1957 roku. Została stworzona z inicjatywy studentów historii sztuki KUL pozostajacych pod wpływem różnych kierunków sztuki współczesnej, między innymi kubizmu, nadrealizmu, abstrakcjonizmu. Krótka, ale intensywna działalność Grupy spowodowała, że dziś zaliczana jest do najważniejszych polskich zjawisk artystycznych 2 połowy XX wieku.

Posłuchaj wspomnień twórców Grupy Zamek

Pobierz Flash Player'a aby obejrzeć film.

Pomysł założenia grupy zrodził się wśród studentów historii sztuki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego w roku 1955. Jedną z najważniejszych inspiracji były wykłady zorganizowane pod hasłem "Tydzień Sztuki Nowoczesnej - od impresjonizmu do surrealizmu". W marcu 1956 roku utworzono przy ZPAP w Lublinie Koło Młodych Plastyków. Na zebraniu organizacyjnym ustalono jakie mają być zadania Koła. Do najważniejszych należało: urządzenie dorocznej wystawy, organizowanie dyskusji warsztatowych, nawiązywanie kontaktów z Kołami Młodych Plastyków w innych miastach oraz zdobywanie nowych umiejętności teoretycznych i praktycznych pod kierunkiem członków ZPAP. Geneza lubelskiej Grupy „Zamek" związana jest z chęcią przeciwstawienia się sztuce akademickiej, XIX-wiecznemu naturalizmowi i postimpresjonizmowi. Ogólną tendencją obowiązującą wśród młodych plastyków było, jak pisał Jerzy Ludwiński: "dążenie do nowoczesności, rozumianej jako bardzo duża różnorodność postaw artystycznych". Członkowie Grupy „Zamek" korzystali z doświadczeń różnych kierunków sztuki współczesnej: kubizmu, nadrealizmu, abstrakcjonizmu. Na tej podstawie chcieli wypracować swoje własne widzenie świata, rzeczywistości i sztuki.

Nazwa
Nazwa grupy pochodzi od miejsca, w którym spotykali się studenci. Prawdopodobnie zdecydował przypadek. Niesformalizowana jeszcze grupa dostała propozycję pokazania swoich prac w Białymstoku. Trzeba było podać informację do prasy i do folderu. Na ulicy przypadkowo spotkali się Jerzy Ludwiński i Włodzimierz Borowski. Ludwiński zaproponował, żeby grupę nazwać Grupą „Zamek". Borowski zgodził się, uważając tą nazwę za świetny pomysł. Od 1957 roku plastycy używali tej nazwy oficjalnie akcentując tym samym swój związek z Miejskim Domem Kultury, który miał swoją siedzibę w budynku Zamku Lubelskiego.

Miejsce
Wszystko zaczęło się w Lublinie. Pierwsze spotkania młodych studentów miały miejsce na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Tam zawiązywały się pierwsze przyjaźnie i rozpoczynano pierwsze dyskusje. Potem udało się znaleźć miejsce do pracy i dyskusji w Domu Kultury na Zamku. Młodzi plastycy mieli do dyspozycji salę klubową w lewym skrzydle Zamku Lubelskiego. Z pracowni na Zamku korzystali najczęściej ci artyści, którzy mieli problemy lokalowe. Można tam było spotkać Włodzimierza Borowskiego, Tytusa Dzieduszyckiego, Ryszarda Kiwerskiego, Mirosława Komandeckiego.

Osoby
Trzon Grupy „Zamek" stanowili Włodzimierz Borowski, Tytus Dzieduszycki, Jerzy Ludwiński i Jan Ziemski. W wystawach brali też udział Jerzy Durakiewicz, Ryszard Kiwerski, Mirosław Komendecki, Przemysław Zwoliński. Z Grupą „Zamek" związani byli też teoretycy: Hanna Ptaszkowska, Maria May i Mariusz Tchorek. Duży wpływ na rozwój członków Grupy miał profesor Jacek Woźniakowski.

Wystawy
Pierwsze wystawy Grupa zorganizowała w roku 1955 w czytelni Zakładu Historii Sztuki KUL. Prezentowano prace wykonane pod kierunkiem Antoniego Michalaka. W tym czasie Włodzimierz Borowski wykonywał już swoje pierwsze rysunki abstrakcyjne. Wystawa Plastyków Amatorów i Nikifora była wystawą, która zaznaczyła obecność Grupy „Zamek" w środowisku artystów. Wernisaż odbył się 19 II 1956 w salach Muzeum Okręgowego w Lublinie. Wśród 175 prac z całego województwa 91 była autorstwa członków Koła Młodych Plastyków. W tym samym roku odbyła się kolejna wystawa członków Koła Młodych Plastyków w Klubie PKiST przy Krakowskim Przedmieściu 32. Zaprezentowano 60 prac. 6 czerwca Jerzy Ludwiński prowadził publiczną dyskusję na temat wystawy. 10 lutego 1957 roku otwarto wystawę w lubelskim BWA. W salach wystawowych można było obejrzeć 113 prac.

Grupa „Zamek" wystawiała też w innych miastach. Pierwsza prestiżowa wystawa miała miejsce w Galerii "Krzywe Koło". Trwała od 6 do 27 maja 1957 roku. Jej komisarzem honorowym został Marian Bogusz. Pierwsza ogólnopolska wystawa przyniosła Grupie „Zamek" uznanie wśród osób związanych z ruchem awangradowym w plastyce. Po tej wystawie Grupa „Zamek" dostała zaproszenia do udziału w wystawach w Białymstoku, Krakowie i ponownie do Warszawy do Galerii "Krzywe Koło".

W listopadzie 1959 roku Tytus Dzieduszycki wyjechał do Paryża. Dzięki jego staraniom udało się doprowadzić do wystaw Grupy Zamek w Paryżu. Artyści pokazali swoje prace w Galerie de George Fall i Le Renelagh. Cinéma d'Art et d'Essai. Były to jednocześnie ostatnie wspólne wystawy Grupy Zamek. W 1960 roku Grupa Zamek przestała istnieć.

Czasopismo "Struktury"
Uzupełnieniem działalności Grupy Zamek było czasopismo "Struktury". Redaktorem pisma był Jerzy Ludwiński, publikowali w nim teoretycy związani z Grupą, między innym Hanna Ptaszkowska i Mariusz Tchorek.

W portalu tnn.pl znajdziesz:
63 artykuły i fragmenty opracowań dotyczących Grupy Zamek, w tym 11 numerów "Struktur"
105 zdjęć dokumetujących życie artystyczne i towarzyskie członków Grupy "Zamek"
38 fragmentów wspomnień członków Grupy "Zamek" i osób z ich najbliższego otoczenia.

Materiały o Grupie Zamek przygotowały: Dominika Majuk, Wioletta Wejman, Joanna Zętar.

Więcej informacji o Grupie Zamek: