Isaac Bashevis Singer

Rodzina

Batszeba Zylberman i Pinkas Mendel Singer, rodzice Icchoka pobrali się w Biłgoraju w 1889 roku. Jego ojciec należał do żarliwych wyznawców chasydyzmu, matka była córką rabina z Biłgoraja. Ich dzieci zgodnie przyznają, że Bóg musiał pomieszać rodzaje w niebie tworząc ojca mężczyzną, a matkę kobietą, nie odwrotnie. Nazywali ich doskonale niedobraną parą. [1] Icchok miał trójkę rodzeństwa. Jego najstarsza siostra Hindełe Ester została później pisarką przyjmując nazwisko Esther Kreitman. Jego starszy brat Israel Joszua, w przyszłości stał się wybitnym pisarzem żydowskim. Mosze, jego najmłodszy brat, został chasydem.

Dzieciństwo

Gdy Icchok, zwany w domu Iciełe, miał 3 lata rodzina przeprowadziła się do Radzymina. Jego ojciec dostał pracę nauczyciela w jesziwie. Mieszkali tam jednak krótko. Już w 1908 roku przeprowadzili się do Warszawy. Mały Iciełe o ognisto rudych włosach, mlecznobiałej cerze i błyszczących niebieskich oczach urodę odziedziczył po babce - Chanie Zylberman. Ulubionym jego zajęciem było pokrywanie czystych kartek nieczytelnym pismem i rysunkami.

Krochmalna

W Warszawie rodzina Singerów zamieszkała na ulicy Krochmalnej 10. Pinkas Mendel nie znał języka rosyjskiego, to też nie mógł oficjalnie być rabinem. Dla mieszkańców kamienic przy ulicy Krochmalnej był nim nieoficjalnie. Decydował o sprawach czystości rytualnej, udzielał rozwodów, rozsądzał spory. Batszeba, piękna i wykształcona kobieta, źle znosiła trud życia w Warszawie oraz role bycia rabinową. Mały Icełe wiele czasu spędza na balkonie. Widok rozciągał się na ubogą część miasta tętniącą życiem. Targujący się handlarze, okrzyki bawiących się dzieci, żydowskie piosenki dochodzące z gramofonów. Mieszkanie Singerów biedne i skromne, pozostawało prawie nieumeblowane. W pustym pokoju ojca leżały tylko książki. W sypialni stały dwa łóżka. Jak wspominał później Icchok jego dom był bardziej domem Boga, niźli człowieka. Ten świat z Krochmalnej był w jego twórczości źródłem natchnienia. Lata młodości spędzone w rygorystycznym pod względem religijnym domu rodzinnym, który był domem modlitwy i izbą sądowo - rozjemczą ojca równocześnie, Isaac Bashevis uwiecznił w cyklu opowiadań autobiograficznych Urząd mojego ojca. Icchok uczęszczał do Chederu, a później do 1917 roku studiował Talmud pod opieka ojca. Pod wpływem starszego rodzeństwa sięgał również po lektury niereligijne.

W 1917 Batszeba z trzynastoletnim wówczas Icchokiem i młodszym Mosze udaje się do Biłgoraja, do domu dziadków – Chany Zylberman i Jakuba Mordechaja Zylbermana, który już wówczas nie żyje. Decyzja o przeprowadzce została podjęta w obliczu głodu, jaki zapanował w stolicy. Dziesięciotysięczne miasteczko na Lubelszczyźnie było zamieszkane przez około trzy i pół tysiąca Żydów. W biłgorajskim okresie swojego życia, przyszły pisarz, nasłuchał się ludowych powieści i przesądów o demonach i cudach. Miasto to stało się prototypem żydowskiego sztetla. Był to świat nieskażony przez cywilizację, bez kanalizacji i elektryczności. Spotkać tu można było bardzo pobożnych Żydów w chałatach, którzy modlili się trzy razy dziennie zgodnie z codziennym rytuałem ich religii. Po zakończeniu I wojny światowej jego matka z najmłodszym synem wyjechali do Dzikowa, gdzie Pinkas objął urząd rabina. Icchok pozostał w Biłgoraju. W latach 1918-1920 zaczyna pisać wiersze i opowiadania po hebrajsku. Podejmuje prace jako nauczyciel. W Biłgoraju pozostaje do początku lat dwudziestych. Na parę miesięcy udaje się do rodziców. Następnie wyjeżdża do Warszawy, do której powrócił Israel Joszua po pobycie w Związku Sowieckim. Chcąc sprostać oczekiwaniom ze strony religijnych rodziców Icchok zapisał się na uczelnie - seminarium Tachkemojni. Nigdy jednak nie podjął w niej nauki.

W 1923 Icchok zdecydował się pozostać na stałe w Warszawie. Zrzucił tradycyjny strój żydowski i obcią pejsy. Coraz bardziej pasjonował się literaturą. Tak jak pobyt w Biłgoraju umożliwił mu poznanie prowincji, wraz z jej tradycją i przesądami, tak szerokie kontakty brata Israela Jehoszui Singera, ułatwiły mu styczność z cyganerią tego okresu - artystami, literatami skupionymi w Związku Literatów i Dziennikarzy Żydowskich (...)[2] Związek miał swoją siedzibę na podwórzu przy ulicy Tłomackie 13. Niedaleko usytuowana była Wielka Synagoga. Miejsce to Icchok nazwał „świątynią literatury jidisz”. Założony po I Wojnie Światowej Związek cieszył się powodzeniem. Należał do niego każdy ówczesny znaczniejszy pisarz żydowski. Mimo świeckiego charakteru, Związek przypominał sztibl, małą chasydzką bóżniczkę. Poznał tam takie postacie jak H.D. Nomberga, Pereca Markisza, Arona Cejtlina.

Początki twórczości

W 1924 roku zaczyna pracować jako korektor w „Literarisze bleter”, literackim tygodniku wydawanym w Warszawie w języku jidysz. Tłumaczy na jidysz utwory Knuta Hamsuna, Stefana Zweiga, Thomasa Manna. Na łamach tego czasopisma debiutuje w 1925 r. opowiadaniem w języku ijdisz Ojf der elter (Na starość). W tym samym roku zostało ono wynagrodzone nagrodę pisma, w którym zostało opublikowane.
Zaczyna pisać pod pseudonimem Icchok Baszewis, pochodzącym od imienia matki, Batszeby. Jego utwory pojawiają się także w czasopismach „Di jidisze welt” i „A mol in a jojwl” oraz dziennikach „Hajnt” i „Undzer ekspres”.
W 1932 razem z Aronem Cejtlinem zaczyna redagować, efemeryczne pismo w języku jidisz, „Globus”. W nim Baszewis publikuje w 1933 roku swoją pierwszą powieść Szatan w Goraju, która ukazuje się w odcinkach. W formie książkowej zostaje wydana w roku 1935. Jest to jedyna powieść Baszewisa wydana przed wojną w Polsce.

Nagrody

Isaac Bashevis Singer został wielokrotnie nagradzany i odznaczany. W 1970 roku Baszewis zdobył prestiżową nagrodę National Book Award za twórczość dla dzieci. Po raz drugi, ale już za całokształt twórczości tę nagrodę otrzymał 1974 roku. W 1975 roku otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie. Rok 1978 przyniósł mu literacką Nagrodę Nobla. Jak dotąd jest pierwszy i jedyny pisarz spośród twórców w języku jidysz, który otrzymał tę nagrodę.

Twórczość

Pisarz wydał kilkanaście powieści i zbiorów opowiadań, część w oryginale jako Icchok Baszewis, resztę w przekładach na angielski. W obszernym dorobku szczególne miejsce zajmują opowiadania. Zdaniem krytyki w nich najpełniej objawione jest narratorskie mistrzostwo pisarza. Szczególny rozgłos zyskały opowiadania utrzymane w tonie ludowej baśni, gdzie rzeczywistość miesza się z fantazją, tradycja z nowoczesnością, bluźnierstwo z głęboką wiarą, makabra z humorem, dobro ze złem, a ludzie żyją w niezwykłym świecie rządzonym pozornie przez zjawiska nadprzyrodzone. [3] Duża część jego twórczości związana jest ze wspomnieniami z Polski. Odtwarzał zaginiony, żydowski świat, z czasów przedwojennych. Źródło weny literackiej często przypisuje się Biłgorajowi i warszawskiej ulicy Krochmalnej.

Grzeszny Mesjasz (1935-1936 - publikowana w odcinkach)

Rodzina Muszkatów (1945-1948 - publikowana w odcinkach w "Forwerts", 1950 - ogłoszona w formie książkowej zarówno w języku jidysz, jak i w wersji angielskiej. Jest to pierwszy utwór Isaaca Baszewisa Singera wydany w języku angielskim.)
Sztukmistrz z Lublina (1959 - publikowany w odcinkach w "Forwerts", 1960 - przekład na język angielski)
Niewolnik (1962 )
Dwór (1967)
Spuścizna
Wrogowie. Historia miłości (1972)
Urząd mojego ojca
Szosza (1978)
Miłość i wygnanie (1984)
Opowieść o królu pól
Certyfikat (1992)
Cienie nad rzeką Hudson (1997)
Szumowiny (1991)
Meszuge (1994 )

Przez ostatnie lata życia cierpiał na chorobę, która wiązała się z zanikami pamięci. A przecież żył pamięcią (…) Kiedy ją stracił, odszedł. [4]

Przypisy:
[1] Tuszyńska A., Singer. Pejzaże pamięci, Gdańsk 1994, s. 25.
[2] Adamczyk – Garbowska M., Wstęp [w:] Isaac Bashevis Singer, Grosik na raj i inne opowiadania, Warszawa 2001, s. 6-7.
[3] Adamczyk – Garbowska M., Wstęp [w:] Isaac Bashevis Singer, Grosik na raj i inne opowiadania, Warszawa 2001, s. 5.
[4] Tuszyńska A., Singer. Pejzaże pamięci, Gdańsk 1994, s 11.