UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to). Więcej informacji znajdziesz tutaj.
TEATRNN.PL              Zapraszamy na nową stronę Ośrodka "Brama Grodzka - Teatr NN" pod adresem: teatrnn.pl!   
TNN.PL > Pamięć Miejsca  > Wielokulturowość > Brama Pamięci - lubelscy Żydzi
Żydowski Lublin: ulice i miejsca

Nowy plac targowy przy ulicy Lubartowskiej, Fot. S. Kiełsznia, 1938
Aby zrozumieć, jak funkcjonował żydowski Lublin, warto przeanalizować przedwojenną topografię miasta na dwa sposoby: poprzez pryzmat ulic i przedmieść, przy których skupiało się żydowskie osadnictwo, oraz pod kątem  charakterystycznych dla tej społeczności miejsc, takich jak: synagogi, domy modlitwy, cmentarze, targi, obiekty przemysłowe czy domy znanych lubelskich Żydów.

Dzielnica żydowska
Mówiąc o żydowskim Lublinie, mamy przede wszystkim na myśli Podzamcze (teren wokół Zamku) oraz okolice ulicy Lubartowskiej. Obszar ten zwany był powszechnie dzielnicą żydowską lub miastem żydowskim. Najstarszą, centralną jego część stanowiły ulica Szeroka (nazywana też Żydowską), łącząca się z Kowalską oraz ulica Jateczna, przy której usytuowane były najważniejsze instytucje gminy żydowskiej. Po zachodniej stronie ulicy Szerokiej, przebiegała równolegle ulica Nadstawna (zwana też Zaułkiem), gdzie skoncentrowało się życie religijne chasydów oraz gdzie znajdowało się największe skupisko chederów, czyli żydowskich szkół religijnych pierwszego stopnia. Wzdłuż południowego i wschodniego zbocza Wzgórza Zamkowego rozciągała się najbiedniejsza część dzielnicy: ulice Krawiecka i Podzamcze. Dominowała tu niska, malowniczo powykrzywiana, drewniana zabudowa. Zachodnią granicę zwartego osadnictwa żydowskiego wytyczała ulica Lubartowska, którą zamieszkiwali średnio zamożni kupcy i rzemieślnicy. Przy tej ulicy mieściły się też duże zakłady przemysłowe, m.in. fabryka wag Hessa oraz ważne instytucje religijne i społeczne (Jeszywas Chachmej Lublin, szpital żydowski, szkoły średnie).
Na wysokości Zamku, pomiędzy Lubartowską i Szeroką, znajdowały się istniejące częściowo do dziś ulice: Cyrulicza i Furmańska. Nieco na północ, po drugiej stronie rzeki Czechówki, położony był Nowy Plac Targowy, przy którym mieścił się targ żydowski, a dalej, równolegle ulica Ruska, która przebiegała nieco inaczej niż dziś - bo po przeciwnej stronie cerkwi Przemienienia Pańskiego.

Stare Miasto
Żydzi zamieszkiwali również inne dzielnice i przedmieścia Lublina. Sąsiadujące z Podzamczem Stare Miasto było przez nich zasiedlane już od drugiej połowy XIX w., tak że przed 1939 rokiem stanowili oni tu zdecydowaną większość.
 
Przedmieścia
Przedmieście Czwartek z ulicą Świętego Mikołaja łączyło się z dzielnicą żydowską od północy. Kalinowszczyzna (z ulicami Sienną, Kalinowszczyzną czy Towarową), położona na wschód od dzielnicy żydowskiej, gdzie do tej pory istnieje zabytkowy Stary Kirkut, była przedmieściem posiadającym własny targ (Słomiany Rynek) oraz bożnicę. Przed wojną znajdowały się tu zakłady przemysłowe należące do Żydów, głównie garbarnie, usytuowane w pobliżu rzeki Bystrzycy (której koryto biegło inaczej niż dziś).
Na południe od Starego Miasta, w okolicach dworca kolejowego znajdowało się przedmieście Piaski. Ta dzielnica przemysłowa, której główne ulice to Bychawska (obecnie Kunickiego), oraz 1-go Maja (wcześniej Foksal), również była zamieszkana w dużej mierze przez społeczność żydowską, która miała tu własną synagogę.
Czysto żydowskim skupiskiem osadniczym była Wieniawa, która do 1916 roku miała status niezależnego miasteczka, a następnie stała się przedmieściem Lublina. Pozostałością osobnej gminy żydowskiej była murowana bożnica oraz cmentarz.

Ulice Śródmieścia
Żydzi mieli także swoje domy, sklepy, zakłady i instytucje także przy głównych ulicach miasta: Krakowskim Przedmieściu, Narutowicza, Królewskiej, Świętoduskiej, Zamojskiej czy 3-go Maja. Przeważnie byli to ludzie dość zamożni, władający dobrze językiem polskim, często nie przywiązani do żydowskiej tradycji w tym stopniu co mieszkańcy Podzamcza lub Wieniawy.  
 
 
 
 
 
Opracował Tadeusz Przystojecki

Ulice i przedmieścia żydowskiego Lublina
Miejsca żydowskie w Lublinie

 

 



Henio Żytomirski, Historia lubelskich Żydów, Życie kulturalne lubelskich Żydów, Życie religijne lubelskich Żydów, Żydzi w życiu gospodarczym Lublina, Życie polityczne lubelskich Żydów, Życie codzienne lubelskich Żydów, Zagłada lubelskich Żydów, Sylwetki lubelskich Żydów, Bibliografia Brama Pamięci - lubelscy Żydzi, Żydowski Lublin we wspomnieniach, literaturze i opracowaniach, Osoby zajmujące się tematyką Zagłady w Lublinie, Żydowski Lublin: ulice i miejsca, Kręgi Pamięci , Słowniczek terminów religii i kultury żydowskiej, "Elementarz - życie dzieci w obozie na Majdanku", The Gate of Memory - English,

-->

Kopiowanie zamieszczonych materiałów i ich wykorzystywanie bez zgody autorów jest zabronione
1997 - ; Wszystkie prawa zastrzeżone; Ośrodek Brama Grodzka - Teatr NN, ul Grodzka 21, 20-112 Lublin

powered by prot hosting serwery

Wspłpraca: