UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to). Więcej informacji znajdziesz tutaj.
TEATRNN.PL              Zapraszamy na nową stronę Ośrodka "Brama Grodzka - Teatr NN" pod adresem: teatrnn.pl!   
TNN.PL > Pamięć Miejsca  > Wielokulturowość > Brama Pamięci - lubelscy Żydzi
Historia lubelskich Żydów

Zabudowa Podzamcza, Fot. S. Magierski, 1930.
Dzieje Lublina są nierozerwalnie związane z życiem społeczności żydowskiej, która przez blisko 500 lat współkształtowała charakter miasta, jego klimat duchowy i umysłowy. Lublin należał do jednego z najważniejszych miast w historii Żydów wschodnioeuropejskich. Przez kilka stuleci był ważnym centrum żydowskiej nauki i kultury. Był miastem wielokulturowym, co kształtowało jego tradycję, którą jako wartość wnosimy do jednoczącej się, wielokulturowej Europy [1].
 
 

Żydzi w Lublinie pojawili się według niepotwierdzonych przekazów w XIV w. Od tego czasu ich obecność wywierała długotrwały wpływ na kształt kultury, edukacji, religijności i życia społecznego miasta. Ze względu na rozwinięte życie społeczności żydowskiej, Lublin zyskał tytuł ?Jerozolimy Królestwa Polskiego?.

W XVI w. Lublin słynął jako miasto autonomii Żydów Polskich. Organem samorządowym tej autonomii był Sejm Czterech Ziem (Waad Arba Aracot), powołany przez delegatów z największych polskich miast ? Krakowa, Poznania, Lwowa i Lublina.

Żydzi w Lublinie prowadzili aktywne życie religijne. Lublin był miastem wielu synagog i domów modlitwy. Tutaj rozwijał się w XVIII w. ultraortodoksyjny żydowski ruch religijny ? chasydyzm, związany z wybitnymi przedstawicielami, takimi jak Widzący z Lublina ? Jaakov Icchak Horowitz. Również społeczność ortodoksyjna miasta miała swoich wybitnych rabinów, takich jak Szalom Szachna, Salomon Luria czy Majer Szapiro.

Bogate życie religijne wyraźnie oddziaływało na poziom edukacji. W Lublinie w XVI w. powstała Akademia Talmudyczna przy Synagodze Maharszala, a później, w dwudziestoleciu międzywojennym, słynna na całą środkową Europę Jeszywas Chachmej Lublin. Dzięki tak znamienitym ośrodkom Lublin zyskał rangę ?Żydowskiego Oxfordu?.

Równie bogate było życie kulturalne lubelskich Żydów. W Lublinie rozwijało się w XVI w. drukarstwo hebrajskie. Tutaj po raz pierwszy drukowano traktaty Talmudu i powstawały jedne z pierwszych drukarni hebrajskich w Polsce. Rozwijało się rzemiosło artystyczne i sztuka nowoczesna. Działały teatry i wydawano prasę żydowską w Lublinie. W okresie międzywojennym rozwijało się m. in. życie polityczne.

Okres II wojny światowej położył kres kulturze materialnej i duchowej społeczności Żydów lubelskich. Lubelszczyzna była terenem przeznaczonym do realizacji planu ?ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej?, stała się miejscem gett, gett tranzytowych, obozów pracy przymusowej, obozów koncentracyjnych (Majdanek) i zagłady (Majdanek, Sobibór, Bełżec). Dziś jest również miejscem upamiętnienia obecności społeczności żydowskiej i pozostałej po niej pustki.
 

Życie Żydów obecnie zamieszkujących Lublin skupione jest wokół lubleskiej Jesziwy (ul. Lubartowska 85, tel. +48 81 747 09 92) i Izby Pamięci Żydów Lubelskich z działającą bóżnicą Chewra Nosim (ul. Lubartowska 8).

 
Do istniejących do dziś materialnych śladów obecności Żydów w Lublinie należy:
 
  • studnia znajdująca się na terenie dzisiejszego dworca PKS, a dawnym terenie dzielnicy żydowskiej, z której czerpali wodę mieszkańcy tamtejszej okolicy.

  • lampa stojąca przy dzisiejszej ulicy Podwale, a niegdyś Krawieckiej. Latarnia ta jest niegasnącym światłem upamiętniającym życie mieszkańców dzielnicy żydowskiej.

  • parochet pochodzący z Synagogi Maharszala w Lublinie, odnaleziony i znajdujący się w Gminie Żydowskiej w Bielsku-Białej. 
 
Studnia pozostała z terenu dzielnicy żydowskiej, Fot. S. Kiełsznia, 1950. Latarnia przy ulicy Podwale, Fot. J. Zętar, 2005.Parochet z Synagogi Maharszala, Fot. J. Proszyk, 2008.
 
Literatura
 
 
Przypisy
 
 
Opracowała Izabela Błasiak


Kalendarium lubelskich Żydów
Wydarzenia związane z życiem lubelskiej społeczności żydowskiej.
Gmina żydowska w Lublinie
Historia gminy żydowskiej w Lublinie.
Księgi Pamięci - "Sefer Zikkaron Lublin"
Wiadomości dotyczące Ksiąg Pamięci oraz charakterystyka Księgi Pamięci Lublina.

 

 



Henio Żytomirski, Historia lubelskich Żydów, Życie kulturalne lubelskich Żydów, Życie religijne lubelskich Żydów, Żydzi w życiu gospodarczym Lublina, Życie polityczne lubelskich Żydów, Życie codzienne lubelskich Żydów, Zagłada lubelskich Żydów, Sylwetki lubelskich Żydów, Bibliografia Brama Pamięci - lubelscy Żydzi, Żydowski Lublin we wspomnieniach, literaturze i opracowaniach, Osoby zajmujące się tematyką Zagłady w Lublinie, Żydowski Lublin: ulice i miejsca, Kręgi Pamięci , Słowniczek terminów religii i kultury żydowskiej, "Elementarz - życie dzieci w obozie na Majdanku", The Gate of Memory - English,

-->

Kopiowanie zamieszczonych materiałów i ich wykorzystywanie bez zgody autorów jest zabronione
1997 - ; Wszystkie prawa zastrzeżone; Ośrodek Brama Grodzka - Teatr NN, ul Grodzka 21, 20-112 Lublin

powered by prot hosting serwery

Wspłpraca: