Ulica Grodzka jest jedną z najbardziej oryginalnie zachowanych ulic Lublina. Zarówno jej przebieg jak i nazwa nie zmieniły się od czasów średniowiecza. W połowie swej długości ulica otwiera się na Plac po Farze, w przedłużeniu zaś w kierunku Śródmieścia wybiega na Rynek i ul. Bramową zamkniętą Bramą Krakowską. Zachowana w autentycznej formie szerokość ulicy w stosunku do innych, była dyktowana jej pierwotną funkcją (dawny szlak handlowy). Ulica została wybrukowana pod koniec XVIII wieku z polecenia Komisji Dobrego Porządku.

Spis treści: Nazwa ulicy Ciekawe miejsca na ulicy Grodzkiej Zabytki Kalendarium Literatura

• Targ
  Istnieje hipoteza, iż w XIII w., za czasów Bolesława Wstydliwego (1226-1279), miała miejsce prawdopodobnie pierwsza lokacja Lublina. Miasto powstało w północnej części wzgórza staromiejskiego. Z Czwartku na (współczesną) ulicę Grodzką  zostało przeniesione targowisko.
  
  

• Plebania (Grodzka 11)
  Brak źródeł uniemożliwia odtworzenie pierwotnych dziejów domu - plebaniikościoła farnego św. Michała. Pożar z 1575 roku zniszczył m.in. budynek starej plebanii oraz  szkołę parafialną. Powstanie nowego budynku datuje się na XVII wiek. Pierwsze wiadomości archiwalne o starej plebanii pochodzą dopiero z XIX wieku. Od II. poł. XIX wieku do 1942 roku w kamienica należała do gminy żydowskiej, gdzie mieściła się ochronka dla dzieci żydowskich i starców zwana później "Żydowskim grodzkim przytułkiem". W posiadaniu gminy budynek znajdował się do 9.V.1941 roku, czyli momentu przejęcia jej przez władze okupacyjne, a po wyzwoleniu przeszła na własność Magistratu w Lublinie. W latach 1944-1946 znajdował się w niej dom dla starców, a w latach 1947 - 1970 dom dziecka. W dniu 1.X.1970 roku budynek starej plebanii został przekazany MDK "Pod Akacją".
  Budynek mieści się na rogu ulicy Grodzkiej i placu po Farze, wzdłuż całej jego północnej pierzei. Obiekt przylega do dalszej zabudowy ul. Grodzkiej. Założony został na rzucie podkowy, posiada wewnętrzny dziedziniec a takżealkierz od strony skarpy staromiejskiej. Elewacja, bez podziałów, zwieńczona została  gzymsem profilowanym. Od strony Placu po Farze znajduje się prostokątny portal z okulusem w kartuszu barokowym. W zwieńczeniu okien  znajduje się sgraffitowy fryz i groteski wykonane w 1954 przez H. Zwolakiewicza.
  
  

• Instytut Nakadzań Lekarskich (Grodzka 7)
  Instytut został założony w pierwszej połowie XIX wieku przez fizyka (lekarza) wojewódzkiego. Mieścił się w kamienicy o dwóch piętrach - przy ulicy Grodzkiej 7. "Osiem pokoi i sale dobrze urządzone i umeblowane były przeznaczone dla osób, które chciałyby zamieszkać na miejscu w okresie leczenia. Każdy przybywający na kurację winien posiadać ze sobą dwa prześcieradła, trzy serwety, kołdrę lub płaszcz i pantofle."[1] Zakład powstał z myślą o zamożnej klienteli, lecz nie doczekała się kuracjuszy i wkrótce zbankrutował.
  
  
  
• Rurociąg:
  W 1471 roku Lublin dostał pozwolenie od Kazimierza Jagiellończyka na budowę wodociągu doprowadzającego wodę z Bystrzycy do miasta. Rurociąg przebiegał m.in. północną stroną Bramy Krakowskiej wzdłuż ul. Bramowej, Grodzką, po czym skręcał w ul. Ku Farze i dalej do Placu Rybnego.
  

• Siedziba Judenratu
  Teren getta nie obejmował już ul. Grodzkiej, na której znajdowały się m.in. biura Judenratu (Rady Żydowskiej). W związku z tym zezwolono, aby nadal część ulicy od nr 11 do końca po stronie nieparzystej oddana była do dyspozycji Rady na biura i mieszkania dla urzędników, a część od nr 14 do końca po stronie parzystej na mieszkania dla zatrudnionych w Urzędzie Pracy oraz instytucjach niemieckich. Wzdłuż ulicy do momentu likwidacji getta znajdowało się ogrodzenie z drutów kolczastych.
  
  

• Grodzka 17 - Księgarnia Nissenbauma
  
  

• Grodzka 19 - Dom Waksmana
  

• Kamienica (Grodzka 3)
  Kamienica została wybudowana w XV wieku. W 1674 roku zwana "Przechodnią", ponieważ  jej sień powstała w szerokości uliczki łączącej  niegdyś Grodzką i Archidiakońską.  Pod koniec XVI wieku przejście zostało zlikwidowane w wyniku budowy śródblokowej kamieniczki Hanuszowskiej. Obecnie przejście jest otwarte. Od 1794 roku należała do ks. Piotra Makarewicza scholastyka kolegiaty lubelskiej i Teresy z Makarewiczów  Liginowskiej. W XIX wieku często zmieniała właścicieli. Z końcem XIX wieku lub na pocz. XX wieku nadbudowane zostało III. piętro. Gruntowny remont przeprowadzono w latach 1971-1987  według projektu arch. Jadwigi Jamiołkowskiej.
  

  
  

• Kamienica (Grodzka 7)
  Budowla składa się z dwóch części: starszej, z XVII w., od bramy wejściowej na prawo, i młodszej, z pocz. XIX w., od strony pl. Po Farze. W 1 poł. XIX w. była własnością Karola Roizenberga, fizyka wojewódzkiego, znanego ze swej obrotności handlowej. W kamienicy tej w 1807 r. urodził się Wincenty Pol, co zostało upamiętnione w 1907 r. przez Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości tablicą (już nie istniejącą) z odpowiednim napisem. Obecnie mieści się w niej siedziba Oddziału Lubelskiego Pracowni Konserwacji Zabytków.
  
  
• Kamienica (Grodzka 8)
  Nad wejściem do kamienicy znajduje się plakieta z datą 1576. Jest to data odbudowy kamienicy po wielkim pożarze miasta.
  

Katalog zasobów kulturowych Lublina, oprac. wg Marka Stasiaka wymienia:

• Dom, ul. Grodzka nr 4, mur., XVI, przebud.:4 ćw. XVI, pocz. XVIII i 4 ćw. XIX, rozbud. 1926, zniszczony 1939-1944, rekonstr. 1954.

• Zespół domu, ul. Grodzka nr 5:|
  a. dom, mur., XV, przebud. XVIII, nadbud. 1863, połączony z domem ob. 5a 1876, gruntownie remont. 1982-1987, arch. Jadwiga Jamiołkowska,
  b. oficyna, mur., przed 1823, przebud. XIX, gruntownie remont. 1982-1987, arch. Jadwiga Jamiołkowska.
  

• Zespół domu, ul. Grodzka nr 5a:
  a. dom, mur., XV, przebud. i połączony z domem ob. nr 5 1876, gruntownie remont. 1982-1987, arch. Jadwiga Jamiołkowska,
  b. oficyna, mur., XVII, nadbud. XIX, gruntownie remont. 1982-1987, arch. Jadwiga Jamiołkowska
  

• Dom, ul. Grodzka nr 6, mur., poł. XVI, przebud. 4 ćw. XVI, remont. 1874, zniszczony 1939-1944, rozebrany 1944-1945, rekonstr. 1954

• Dom, ul. Grodzka nr 9. mur., pocz XX

• Dom, ul. Grodzka nr 10, mur., XVI, przebud. XVIII i XIX, zniszczony 1939-1944, odbud. 1967-1970

• Dom, ul. Grodzka nr 12, mur., XVI, przebud. XIX i 1963-1965

• Dom, ul. Grodzka nr 13, mur., XVI, przebud. 2 poł. XIX, remont 1954

• Dom, ul. Grodzka nr 14, mur., XVI, przebud. 2 poł. XIX, remont. 1954 i 1978-1983, arch. Edward Kotyłło

• Dom, ul. Grodzka nr 15, mur., 1785, nadbud. XIX, remont. 1954

• Zespół domu, ul. Grodzka nr 16:
  a. dom nr 16a, mur., XVI, przebud. 2 ćw. XIX i po 1878, remont. 1954,
  b. dom nr 16b, mur., XVI, przebud.: ok. 1720, 2 ćw. XIX i po 1878, remont. 1954,
  c. oficyna tylna, ul. Rybna nr 11, mur., 1 poł. XVII, przebud. przed 188T, remont 1954,
  d. oficyna boczna zach., mur., 1 poł. XVII, przebud. po 1878, remont. 1954, e. oficyna boczna wsch., mur., 1 ćw. XVIII, rozbud. 1846-1876, remont. 1954
  

• Dom, ul. Grodzka nr 17, mur., XVI, przebud. 1859, nadbud. k. XIX, remont. 1954

• Dom, ul. Grodzka nr 18, mur., XVI, przebud. XIX, remont 1954

• Dom, ul. Grodzka nr 19, mur., XVIII, przebud. XIX i 1946-1947.

• Domy, ul. Grodzka nr 20a i 20b, mur., XVI, przebud. k. XVII, nadbud. ok. 1859, remont 1954

• Dom, ul. Grodzka nr 21, mur., XVIII, przebud. XIX, remont. 1954

• Dom, ul. Grodzka nr 22, mur., XVI, przebud. XDC, remont. 1954

• Dom, ul. Grodzka nr 23, mur., k. XVIII, rozebrany 1942, rekonstr. 1952-1954, arch. Jan Ogórkiewicz

• Dom, ul. Grodzka nr 24, mur., XVII, przebud. k. XVIII, remont. 1954

• Dom, ul. Grodzka nr 26, mur., XVI, przebud. XIX, remont. 1954

• Dom, ul. Grodzka nr 28, mur., XVII, przebud. XDC, remont 1954

• Zespół domu, ul. Grodzka nr 30: a. dom nr 30a, mur., XVII, przebud. ok. 1830 i 2 poł. XIX, b. dom nr 30b, mur., pocz. XIX, przebud. 1830 i 2 poł. XIX, c. oficyna, mur., XIX

• Dom, ul. Grodzka nr 32, mur., XVII, przebud. XIX, zrujnowany przed 1939, rekonstr. 1952-1954, arch. Jan Ogórkiewicz

• Dom, ul. Grodzka nr 32, mur., XIV, przebud. XVIII, remont. 1954 ( zob. poz. 49 )

• Dom, ul. Grodzka nr 34, mur., XVII, przebud. XVIII i XIX, zburzony 1939, rekonstr. 1952-1954, arch. Jan Ogórkiewicz.

• Zespół domu, ul. Grodzka nr 36: a. dom, mur., XVIII, przebud. 1862 i k. XIX, zniszczony 1939, odbud. 1952-1954, remont 1968-1969, b. dom, ul. Kowalska nr 17, mur., 1848-1858 ( dobud. do domu nr 36 ), przebud. XIX/XX, remont. 1954.

Kalendarium:
XIII wiek - droga handlowa prowadząca do Krakowa,
1282 - budowa kościoła św. Michała,
XVI wiek - budowa plebanii przy kościele św. Michała,
1846 - zburzenie kościoła św. Michała,
1864 - 1942 -  przy Grodzkiej 11 znajdował się sierociniec dla dzieci żydowskich,
1990 - powstanie Teatru NN
1997 - powstanie Ośrodka Brama Grodzka - Teatr NN
2002 - gruntowny remont placu po Farze


Literatura:
Bojarski Jerzy Jacek, Ścieżki pamięci,Żydowskie miasto w Lublinie - losy, miejsca, historia, Lublin - Rishon Lezion, Lublin 2001
Gawarecki Henryk, Gawdzik Czesław,Ulicami Lublina, Lublin 1976

Przypisy:
[1] Opieka zdrowotna w Lublinie