Anna Langfus

W Polsce twórczość Anny Langfus jest prawie nieznana. 19 lutego 2008 r. dzięki oficynie Prószyński i S-ka, na półki ksiegarskie trafiło pierwsze polskojęzyczne wydanie książki Anny Langfus - Skazana na życie (Le sel et le soufre) w przekładzie Hanny Abramowicz. Ten prozatorski debiut pisarki to autobiograficzna relacja z czasów okupacji, ujęta w formę powieściowej fikcji. We Francji książka ukazała się w 1960 r. W 1961 r. uhonorowana została szwajcarską Nagrodą im. Charlesa Veillona (dla najlepszej powieści francuskojęzycznej).

Inicjatywa wydania powieści Anny Langfus, w ponad czterdzieści lat po śmierci pisarki, zrodziła się w Ośrodku "Brama Grodzka-Teatr NN", gdzie od kilku lat zajmujemy się odkrywaniem  biografii i twórczości wyjątkowej lublinianki. Działania te podjęliśmy we współpracy z Jeanem-Yvesem Potelem, francuskim pisarzem i wykładowcą uniwersyteckim, byłym radcą kulturalnym Ambsasady Francji w Warszawie. Zgromadzone  na tej stronie materiały są owocem naszych wspólnych poszukiwań.

BIOGRAM

Dzieciństwo w Lublinie
Urodziła się i wychowała w Lublinie, w rodzinie żydowskiej, w domu przy ul. Lubartowskiej 18 (dziś 24). Jej ojciec był dość zamożnym kupcem. Uczęszczała do Państwowego Gimnazjum im. Unii Lubelskiej (matura w 1937 r.). Zadebiutowała jeszcze w czasach szkolnych, publikując opowiadanie w młodzieżowym piśmie "Filomata". Jej szkolnymi koleżankami były inne - wówczas początkujące, póżniej uznane literatki - Julia Hartwig i Anna Kamieńska.

Krótka młodość
W wieku osiemnastu lat wyszła za mąż za Jakuba Rajsa, rówieśnika z Lublina, również z rodziny żydowskich kupców.      Po ślubie w 1938 r. wyjechali razem do Belgii, na studia inżynierskie w Wyższej Szkole Włókienniczej w Verviers. Beztroska młodość nie trwała jednak długo. W lecie 1939 r. wrócili do domu na wakacje i tu, w rodzinnym mieście, zastała ich wojna.

Przejścia wojenne
Początek okupacji spędzili wraz z rodzicami w Lublinie. W 1942 r. przedostali się z Lublina do Warszawy. Początkowo przebywali w getcie, później uciekli na aryjską stronę. Rodzice Anny zostali i zginęli w getcie. Ona wraz z mężem ukrywała się w Warszawie, później w lasach na północ od Warszawy. Jako łączniczka AK była wielokrotnie aresztowana i torturowana. Trafiła do więzienia gestapo w Nowym Dworze Mazowieckim, gdzie jej mąż został rozstrzelany; następnie odesłano ją do więzienia w Płońsku. Została wyzwolona zimą 1945 r., z nadejściem Rosjan.

Lublin po wojnie
Po wyzwoleniu wróciła do Lublina. Rozpoczęła naukę w nowo otwartym Studiu Dramatycznym, jednak w mieście, w którym nie odnalazła żadnych bliskich, czuła się nieszczęśliwa. Już w połowie 1946 r. zdecydowała sie wyjechać do Francji.

Francja
Znalazła zatrudnienie jako nauczycielka matematyki w sierocińcu w Rueil-Malmaison pod Paryżem. W styczniu 1948 r. wyszła za mąż za Arona Langfusa, znajomego z Lublina, jak ona ocalałego z Zagłady. W maju 1948 r. urodziła się ich córka, Maria.

Twórczość
W Paryżu nadal interesowała się teatrem. Uczęszczała na kurs gry aktorskiej, pisała recenzje dla żydowskiego pisma "L'Arche". W 1953 r. powstała jej pierwsza sztuka Les Lépreux (Trędowaci), wystawiona w 1956 r. przez Sachę Pitoëff. Szybko jednak zwróciła się w stronę prozy. Jej pierwsza powieść, Le sel et le soufre (Sól i siarka, polska edycja: Skazana na życie), wydana w 1960 r. przez Gallimarda, relacjonowała w dużej mierze wojenne przejścia autorki. Natychmiast zwróciła uwagę krytyki: została wyróżniona prestiżową szwajcarską nagrodą im. Charlesa Veillona (dla najlepszej książki francuskojęzycznej). Za drugą powieść, Les Bagages de sable (Bagaże z piasku), otrzymała w 1962 r. Nagrodę Goncourtów. Wykorzystując kanwę współczesnego romansu, przedstawiła w niej cierpienie ocalałej z Zagłady, niezdolnej do powrotu do świata. Temat ten powrócił w jej trzeciej powieści, Saute, Barbara (Skacz, Barbaro), wydanej    w 1965 r.
Anna Langfus jest autorką trzech powieści, dziesięciu dramatów (sztuk teatralnych i słuchowisk radiowych) oraz kilku opowiadań i nowel.

Zmarła na zawał w 1966 r., w wieku czterdziestu sześciu lat.

W Sarcelles pod Paryżem, gdzie mieszkała w latach 60., działa dziś biblioteka jej imienia.

 
oprac. Agnieszka Zachariewicz

W zasobach portalu "Pamięć Miejsca" na temat Anny Langfus znajdziesz:

• 42 teksty - teksty Anny Langfus (oryginały oraz tłumaczenia) i pozycje jej poświęcone
  
• 13 fragmentów relacji
• 80 zdjęć i skanów dokumentów
• audycję radiową