UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to). Więcej informacji znajdziesz tutaj.
TEATRNN.PL              Zapraszamy na nową stronę Ośrodka "Brama Grodzka - Teatr NN" pod adresem: teatrnn.pl!   
TNN.PL > Pamięć Miejsca  > Bądź Odkrywcą Pamięci > Materiały edukacyjne
Historia i rozwój pisma - scenariusz lekcji

Program dotyczący historii pisma przewidziany jest jako lekcja edukacyjna w ramach działalności Izby Drukarstwa – Domu Wolnego Słowa w Lublinie.
Warsztaty podzielone są na dwa etapy 45 minutowe. Każda z lekcji może być też traktowana jako samodzielna jednostka edukacyjna. Pierwsza lekcja obejmuje historie powstawania i rozwoju pisma w różnych kulturach, kończąc na alfabecie łacińskim. Druga obejmuje ewolucje łacińskiego pisma drukarskiego. Rozwój pisma w obu etapach rozpatrywany jest w odniesieniu do książki.
Celem zajęć jest przedstawienie w formie wykładów połączonych z pokazem, sposobów zapisu informacji w różnych epokach oraz charakterystyka materiałów na których dokonywano zapisu.

Cel zajęć: 
- wprowadzenie i zapoznanie uczestników warsztatów z zagadnieniem pisma na przestrzeni dziejów, 
- zapoznanie z typami pisma i jego nośników, 
- popularyzacja zwłaszcza wśród ludzi młodych kontaktu z kulturą materialną druku i książki, 
- zastanowienie nad rolą zapisu informacji w rozwoju cywilizacji,

Metody i formy pracy: 
- pogadanka,
- wykład,
- pokaz,

Materiały dydaktyczne:
- plansze,
- wydruki,
- eksponaty (repliki- drewniane kołki z nacięciami, gliniane tabliczki, papirus, pismo węzełkowe),

Treści przebiegu zająć:
Na początku zajęć prowadzimy z uczestnikami warsztatów krótką rozmowę o dawnych sposobach zapisu informacji i ich wyobrażeniach na temat pisma i dawnej książki. Celem tej rozmowy jest zorientowanie się w stanie ich wiedzy. Aby w dalszej części zajęć wiedzieć na co szczególnie zwrócić uwagę podczas przekazywania wiadomości by były one rozszerzeniem informacji które już uczestnicy posiadają, oraz korygowały błędne przekonania.

Powstanie pisma datowane jest na ok. 4000 lat p.n.e. Jako że nie odpowiadało żadnej z podstawowych potrzeb człowieka pojawiło się dość późno w stosunku do ewolucji człowieka. Potrzebę pisma wywołała formująca się cywilizacja miejska i rozwój handlu.
Trzeba zdać sobie sprawę z tego że wynalazek pisma dokonywał się niejednokrotnie i przebiegał nieco inaczej w zależności od miejsca i kultury w której go dokonano. Dlatego też zajmując się rozwojem pisma nie można go rozpatrywać w sposób ciągły. Tutaj została przyjęta systematyka rozwoju pisma ze względu na jego formę bez zwracania uwagi na jego chronologię i miejsce powstania.

1. najprostsze systemy zapisu/ trójwymiarowe formy pisma.
W początkach cywilizacji przed pojawieniem się pisma poprzedzały go pewne systemy znaków, sygnały, przedstawienia, symbole. Na ogół nie znikły one z chwilą wynalezienia pisma, ale utrzymują się obok w stanie mniej lub bardziej zmienionym.
pismo węzełkowe, jest pierwotnym pismem wyrazowym składającym się ze sznura grubszego i zawieszonych na nim sznurków cieńszych. Mając w głowie wygląd obecnej książki rozpatrzymy go w odniesieniu do tego wyobrażenia. Sznur gruby można potraktować jako okładkę. Sznurki cieńsze jako pojedyncze strony. Zapis informacji odbywał się na kilku poziomach, w zależności od przekazywanych treści sznurki były barwione oraz miały różną długość. Podstawowym systemem kodowania informacji był jednak system wiązań. Najlepiej zbadanym i rozszyfrowanym pismem węzełkowym jest pismo kipu. Naukowcy uważają że był to system do zapisu liczb najprawdopodobniej w systemie dziesiętnym, ale nie wykluczają też że mogły być nośnikiem innych informacji. Pismem tym posługiwały się klasy rządzące w społecznościach Inków i plemiona prekolumbijskie ameryki południowej.

               

 kipu, system pisma węzełkowego,

pismo paciorkowe, model zapisu informacji tożsama jest z pismem węzełkowym. Inny jest tylko materiał poprzez który dokonywany był zapis. Pismo paciorkowe występowało w postaci kolorowych muszli i paciorków nanizanych na sznurek. Pismem tym posługiwali się Indianie Ameryki Północnej.

pismo paciorkowe,

karby, informacje kodowanie były poprzez nacięcia na drewnianych kołkach, kijach.

2. systemy pism na płaskim podłożu
pismo klinowe,
wywodzi się z pisma piktograficznego/obrazkowego które w wyniku stopniowego upraszczania przekształciło się w system wyrazowo-sylabowy.



ewolucja pisma klinowego na przykładzie symbolu głowy,

Forma pisma zdeterminowana była przez materiał i technikę w której było wykonywane. Wyrazy były odciskane w miękkiej prostokątnej glinianej tablicy przy pomocy rylca z łodygi trzciny. Końcówka rylca była ostro ścięta i miała przekrój trójkąta stąd charakterystyczny kształt klina. Tablice gliniane mogły być wykorzystywane kilkakrotnie, informacja zapisana ulegała wówczas zniszczeniu. Gdy istniała potrzeba utrwalenia zapisu tabliczkę wypalano i przechowywano w bibliotekach. Pismo to zostało stworzone na Bliskim Wschodzie przez Sumerów ok. 3500 r. p.n.e.


                         
gliniane tabliczki z pismem klinowym.

pismo obrazkowe (piktograficzne), piktogramy – znaki, przemawiające wzrokowo, rysunek swoim kształtem oddające wygląd i ideę danego przedmiotu. Pismo obrazkowe korzeniami sięga do naskalnych malowideł tworzonych jeszcze w czasach prehistorycznych przez małe rodzinne społeczności. Uproszczone schematyczne rysunki symbolizowały zwierzęta, osoby, przedmioty z najbliższego otoczenia. Pismo to z czasem musiało ulec uproszczeniu, gdyż niemożna było przy jego pomocy zapisywać imion, myśli. Bardziej rozwinięte cywilizacje Majów, Azteków pomimo tych ograniczeń potrafiły stworzyć dobrze funkcjonujący system pisma. Stworzone przez nich zapisy są rodzajem kroniki, kalendarium. Ryte były co 5,10 i 20 lat na ścianach w pionowych kolumnach. Powstawały też rękopisy na złożonych harmonijkowo taśmach ze skóry, papieru wytwarzanego z drzewa figowca, oprawiane były w cienkie deszczułki. 



pismo piktograficzne inków 

Najbardziej znanym pismem piktograficznym są egipskie hieroglify. W najstarszej formie było to pismo obrazkowe które z czasem zostało  upraszczane. Udoskonalone pismo egipskie tzw. pismo kapłańskie, hieratyczne składało się z znaków-obrazków i znaków-liter. Kolejną fazą rozwoju hieroglifów było pismo demotyczne, (tzw. pismo ludu) były to znaki jeszcze bardziej uproszczone.



hieroglif wklęsły, pochodzi ze swiątyni w Korn Ombo



rozwój pisma egipskiego


Przez długi czas badaczom nie udawało się odczytać hieroglifów, kluczem stała się odnaleziona w egipskim porcie Rosette (1799) czarna bazaltowa tablica z wyrytym tym samym tekstem pismem hieroglificznym, demotycznym i greckim. Odczytania "Kamienia z Rosetty" dokonał francuski egiptolog Jean-François Champollion porównując inskrypcje wyryte w kamieniu z językiem koptyjskim.

pismo wyrazowe, reprezentantem systemu wyrazowego jest pismo chińskie, które obecnie przekształciło się w system sylabowo-wyrazowy. Składa się z ponad 42 tysięcy znaków częściowo lub całkowicie od siebie odrębnych. Jest to pismo monosylabiczne, każde słowo składa się z jednej sylaby, bardziej złożone pojęcia są zlepieniami pojedynczych słów-sylab. ( szou – ręka, pei – grzbiet, szou-pei – wierzch dłoni, pei-szou – złożyć ręce do tyłu). Początki pisma chińskiego datowane są na 2500 r. p.n.e. ryte były rylcem na kościach, bambusie i kamieniu. Dopiero wynalazek papieru około 105 r. n.e. miał istotny wpływ na dzisiejszy wygląd znaków pisma chińskiego. To dzięki technice pisania tuszem miękkim pędzlem na papierze pismo zyskało delikatny kształt z lekkimi wygięciami i dużym zróżnicowaniem grubości linii. Pojedyncze słowa chińskie są oddzielone od siebie i wpisane w idealny kwadrat. Tekst pisma chińskiego ułożony jest w pionowe kolumny, czytany jest z góry na dołu od prawej strony kartki.



pismo chińskie, rękopis z Altany Orchidei stworzony w 353 r. przez Wang Xizhi,

alfabet, jest najpopularniejszym systemem zapisu mowy. Większość europejskich alfabetów wywodzi się z fenickiego pisma.



pismo fenickie

Alfabet którym się obecnie posługujemy jest alfabetem łacińskim i przeniknął on z Grecji do Italii a następnie do reszty krajów europejskich i ich koloni. Nazwa wywodzi się od pierwszych liter alfabetu greckiego (alfa + beta) i jest uszeregowaniem znaków graficznych z przypisanymi im dźwiękami mowy. Za formę tego alfabetu odpowiedzialni są rzymianie którzy z zamiłowania do piękna nadali mu wyrazisty kształt sprowadzając pojedyncze litery do czytelnych odcinków linii prostej i łuków. Rzymianie bardzo precyzyjnie wycinali tekst w kamieniu, często traktując go jako ornament wypełniający wolne pola w architekturze. Pierwowzorem wszystkich odmian pisma łacińskiego jest kapitel, kapituła znany od VII w. p.n.e. miał proste regularne kształty wynikające z kucia tekstu w kamieniu.

Krój i forma pisma zdeterminowana jest najczęściej przez narzędzie przy pomocy którego powstaje zapis.( np. pismo chińskie – pędzelek, kapituła rzymska – dłuto kamieniarskie)

(czas 45 min.)

opracowała Alicja Magiera

Bibliografia: Cohen M. Pismo zarys dziejów, Warszawa 1956. Jean G. Pismo pamięć ludzkości, Wrocław 1994. Bednarczuk E. Graficzny rozwój litery, Warszawa 1956. O książce. Mała encyklopedia dla młodzieży, red. Majerowa J., Wrocław 1987, Iljin M., Czarno na białym, Warszawa 1964. www.wsp.krakow.pl/whk/pisma.html

 

 

 

 

 

 


 

 



Jak czytać stare fotografie, Nagraj Historię Mówioną, Historia i rozwój pisma - scenariusz lekcji, Cmentarz jako tekst kultury, Odkryj tajemnice archiwum, Poznaj dziedzictwo kulturowe wsi, Opracuj biogram, Język chachłacki, Jak zostać bajarzem, Zostań genealogiem własnej rodziny,

-->

Kopiowanie zamieszczonych materiałów i ich wykorzystywanie bez zgody autorów jest zabronione
1997 - ; Wszystkie prawa zastrzeżone; Ośrodek Brama Grodzka - Teatr NN, ul Grodzka 21, 20-112 Lublin

powered by prot hosting serwery

Wspłpraca: