TNN.PL              O nas    Leksykon "Pamięć Miejsca"    Przeczytaj! - Patrz! - Posłuchaj!    Przewodnik    Kontakt   
TNN.PL > Pamięć Miejsca  > Historia Lublina i Lubelszczyzny > Lublin 1944 - 1988
Stan Wojenny w Lublinie 1981 - 1983
Włamanie ZOMO do siedziby "Solidarności" 13.12.1981 r. Fot. S. Smyk

W nocy z 12 na 13 grudnia na terenie Polski wprowadzono stan wojenny. Stan wojenny w Lublinie rozpoczął się pierwszym internowaniem, które nastąpiło już około 23.30. W tym samym czasie milicja wkroczyła do siedziby Zarządu Regionu „Solidarności” w Lublinie, a oddziały ZOMO zdemolowały większość pomieszczeń. Członkowie „Solidarności” zostali wyprowadzeni z budynku i internowani.

Spis treśći
Reakcje w Lublinie

Internowani

Uczestnicy tamtych wydarzeń
Codzienność
Kultura niezależna
Stan wojenny w ikonografii
Mini- wykłady
Szlak stanu wojennego na Lubelszczyźnie
Upamiętnienie

Reakcje w Lublinie
Wprowadzenie stanu wojennego wywołało też falę protestu w zakładach pracy. W Lublinie strajki objęły 50 zakładów pracy, m. in.: WSK Świdnik, FSC Lublin, LZNS Lublin, a także lubelskie wyższe uczelnie. W nocy z 15 na 16 grudnia przy użyciu sił milicji i wojska rozbito strajk w WSK Świdnik, potem w podobny sposób zlikwidowano strajki w FSC w Lublinie i w wielu innych zakładach pracy. Nastąpiła fala zatrzymań.
W momencie ogłoszenia stanu wojennego przerwana została działalność radia i telewizji. Ludzie zostali skazani na permanentną dezinformację. Na ekranach telewizorów i w radioodbiornikach odzywał się głos gen. Jaruzelskiego z komunikatami do obywateli. A jak wyglądała wówczas sytuacja w lubelskim radiu- wspomnienia ówczesnego zastępcy deyrektora Stanisława Fornala: Całe radio było już obsadzone wojskiem. To byli ci komisarze wojskowi. Byliśmy segregowani na dwie grupy. Ci, którzy wdali się w "Solidarność", dostawali jakieś tam papierki, że mają się udawać na urlop bezterminowy, no a my wszyscy, którzy nie byliśmy po przeciwnej stronie- na dyżury. No i pełniliśmy te dyżury. Były to czasy bardzo ponure. Mogę być  wdzięczny szefowi, że poskąpił mi zleceń w przygotowywaniu tych "łamistrajkowych" audycji. Ale niestety koledzy z redakcji informacji właściwie gremialnie uczestniczyli w przygotowaniu tych audycji, które były odtwarzane z wozów, gdzieś tam pod bramami FSC Świdnik, Agromy...

Internowani
Do 31 grudnia 1981 r. internowano w woj. lubelskim 138 osób, w woj. zamojskim - 120 osób i 74 osoby w woj. chełmskim. Do zawieszenia stanu wojennego, pod koniec 1982 r., z terenu woj. lubelskiego internowano ogółem 220 osób. Na obszarze Lubelszczyzny istniały ośrodki internowania we Włodawie, w Krasnymstawie, w Chełmie i w Lublinie przy ul. Południowej 5. Największa rola przypadła ośrodkowi internowania we Włodawie, przez który przeszło 367 osób.
Te tragiczne wydarzenia nie złamały oporu wśród społeczeństwa. W Lublinie podziemna „Solidarność” organizowała pomoc dla rodzin internowanych, organizowano manifestacje. W Świdniku podziemna "Solidarność" zasłynęła z emitowania audycji radia "Solidarność", a słynne „świdnickie spacery” przeszły do historii.

 

Uczestnicy tamtych wydarzeń
Wspomnienia dotyczące zarówno samego momentu wprowadzenia stanu wojennego jak i okresu jego trwania dostepne są w Bazie Historii Mówionej. Przeczytasz tam relacje m. in.:

- Mariusza Pałki ( "Jeżeli ludzie się nie rozejdą proszę użyć broni" , Pomnik Konstytucji 3-go Maja na placu Litewskim),
- Stanisława Fornala (Cała Polska usłyszała głos generała Jaruzelskiego),
- Krzysztofa Michałkiewicza (Przejęliśmy drukarnię zakładowąPrzywieźli mnie na Północną i wrzucili na "dołek"),
- Andrzeja Mathiasza (Obudziłem się już w stanie wojenny, Siedziało się ze złodziejami i to było normalne),
- Krzysztofa Borowca (W stanie wojennym powstała "Cudowna Historia"),
- Aliny Rynio (Kiedy jechały czołgi to ten blok drżał, Ludzie byli otoczeni kordonem ZOMO-wców),
- Jakuba Mammesa (Bedąc rektorem doczekałem się wprowadzenia stanu wojennego),
- Kazimierza Bronisza (Dostałem takie jak ZOMO podobne mundury ),
- Krystyny Turskiej (Krótko mówiąc obudziliśmy się w zupełnie innej rzeczywistości),
- Wacława Tadeusza Budynkiewicza (
W stanie wojennym wezwany byłem "na górę" , Demonstracje w stanie wojennym),
- Krystyny Mateuszuk (
"Nie pojedziemy. Stan wojenny")
- Alfreda Bondosa (WSK było bardzo solidnie przygotowane,  W ukryciu, Stan wojenny w moim życiu,),
- Michała Kasprzaka (Kiedy wprowadzono stan wojenny byłem w Dęblinie,  Brałem udział w jednej demonstracji),
- Macieja Sobieraja (Przypominam sobie taką manifestację, Przez całą noc pracowali na Królewskiej redaktorzy Biuletynu ,),
- i innych...

Codzienność
Życie codzienne w stanie wojennym wywołuje przede wszystkim dwa skojarzenia: kolejki i kartki. Jak wspomina Andrzej Mathiasz: Wiadomo jakie było życie codzienne. Było szare, bure, nijakie i wyzwalało jakieś dziwne instynkty w ludziach.Wiadomo, że niczego nie było, w sklepach nic nie można było kupić, a jeżeli już to stały za tym wielkie kolejki... Kolejka - inaczej ogonek, to szereg osób ustawiający się w miejscu, gdzie „coś dają" (w miejscu rozdziału dóbr lub usług). Kolejka jest jakby umową którą ustawiający się zawierają między sobą. Ale umowa bywa naruszana. Wtedy rozlega się okrzyk: „pan tu nie stał!". Kolejki świadczą o tym, że planowanie jest niewłaściwe, że niedostateczna jest liczba miejsc, w których rozdziela się dobra, czas rozdziału jest niedostosowany do potrzeb i ilość dóbr jest za mała. W Polsce rozwinięto praktykę stania w kolejkach; upowszechniły się takie wynalazki jak sporządzanie i sprawdzanie list kolejkowych czy stanie w kolejce jako usługa (także odpłatna).
Henryk Pielach wspomina: W sklepach to w stanie wojennym wszystko było na kartki. Stało się z kartkami, tez trzeba było w kolejkach stać. Czasami trzeba było dobrze o świcie zajmować kolejkę żeby coś dostać... Kartki - albo inaczej bony towarowe, były wówczas sposobem rozprowadzania i sprzedaży dóbr. Kartki wyznaczały, ile maksymalnie dóbr danego rodzaju konsument mógł kupić w danym czasie. Kartki zapewniały minimum towarów, głównie żywnościowych. Kartki istniały w Polsce w czasie okupacji niemieckiej i bezpośrednio po wojnie do końca 1948 roku. Przywrócono je w połowie roku 1951, po czym zniesiono na początku roku 1953 (wkrótce po podwyżce cen z 3 stycznia 1953 roku). W latach siedemdziesiątych wprowadzano kartki na cukier, zaś od roku 1981 w systemie kartkowym rozprowadzano inne produkty, przede wszystkim żywnościowe.

 

Kultura niezależna
Lubelskie środowisko związane z kulturą niezależną skupiło się głównie wokół Chatki Żaka i jego dyrektora Kazimierza Iwaszko. To właśnie tam teatry alternatywne miały doskonałe miejsce dla swojej aktywności artystycznej. Środowisko artystyczne miało duże kontakty z opozycją, dzięki czemu miało dostęp do podziemnych informacji i bibuły. Andrzej Mathiasz wspomina: Ja byłem związany z kulturą teatralną. Wtedy w Chatce Żaka działały trzy teatry: Scena 6, Grupa Chwilowa i Provisorium. Teatry te budowały klimat kultury niezależnej. Myśmy mieli nieustające kłopoty z cenzurą, ponieważ należało zgłosić jej dany wytwór artystyczny i ona zezwalała, bądź nie zezwalała na prezentowanie go publiczne. Oczywiście próbowało się zawsze obchodzić cenzurę i ją oszukiwać, choć nie zawsze to się udawało...To to był ówczesny głos pokolenia, nie waham się tego powiedzieć.
Krzysztof Borowiec: W stanie wojennym powstała "Cudowna historia", przedstawienie gdzie zaczęło padać coraz mniej tekstów z naszej strony. Robiliśmy to, żeby nie ześwirować. Spotykaliśmy się codziennie w stanie wojennym, oczywiście ci, których w danym momencie nie zatrzymano, albo nie mieli w tym czasie rewizji. Ale staraliśmy się spotykać w miarę regularnie. Wtedy jeszcze mogliśmy pracować w Chatce Żaka.
Olbrzymią rolę, już od II poł. lat '70tych odegrał w Lublinie podziemny niezależny ruch wydawniczy.To dzięki tajnym drukarniom mogły byc wydawane takie pisma jak "Spotkania" czy "Miesiące", a także szereg innych niezależnych publikacji w stanie wojennym.

Stan wojenny w ikonografii
Strajk na UMCS, Fot. J. Kmieć.Niezwykle cenne, a rzadkie, są pamiątki fotograficzne i materiały graficzne z okresu stanu wojennego. W portalu Pamięć Miejsca warto zapoznać się m. in. z:
- kolekcją Sławomira Smyka (zdjecia m. in. z włamiania do siedziby "Solidarności" w Lublinie oraz ze strajkującaych zakładów),
- kolekcją Norberta Wojciechowskiego (m. in. opozycyjne druki ulotne, kopertykorespondecji internowanych, banknoty opozycji),
- zdjęcia Piotra Chomy (m. in. z pochodów majowych w 1982 r.),
- fotografie Jacka Kmiecia (strajki studenckie w 1981 roku).

Mini- wykłady: Stan wojenny na Lubelszczyźnie. Marcin Dąbrowski (IPN Lublin).
Represje rozpoczęte w noc grudniową 13 grudnia 1981 r., pomimo zaskoczenia i brutalności, nie złamały ducha oporu w polskim społeczeństwa. Już kilkanaście godzin po wprowadzeniu stanu wojennego powołano w Lublinie podziemny Tymczasowy Zarząd Regionu „Solidarności"...

Szlak stanu wojennego na Lubelszczyźnie
Zapraszamy na wirtualny spacer po miejscach, które w czasie stanu wojennego stały się symbolami sprzeciwu i oporu wobec ówczesnej władzy.

Upamiętnienie - 25. rocznica wprowadzenie stanu wojennego
13 grudnia 2006 r. minęło ćwierćwiecze od ogłoszenia w Polsce Stanu Wojennego. Data ta jest jedną z ważnych dat w polskiej historii współczesnej. Chcąc upamiętnić i przypomnieć tamte wydarzenia Polskie Radio Lublin, Gazeta Wyborcza Lublin, lubelski oddział Instytutu Pamięci Narodowej, TVP Lublin i Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” postanowiły podjąć szereg działań o charakterze dokumentacyjno – edukacyjnym, których zwieńczeniem było parateatralne wydarzenie w dniu 13 grudnia 2006 r. (środa) pt. „Tak było – 13 grudnia 1981 r.” . 
Jednocześnie Akademia Obywatelska działająca przy Ośrodku zrealizowała cykl spotkań i warsztatów dla lubelskiej młodzieży pt. "13.12. Rówieśnicy".
 

Kalendarium stanu wojennego
Lubelscy internowani w stanie wojennym
Stan wojenny w WSK Świdnik
Radio "Solidarność" w Świdniku
Lubelskie "pamiątki" ze stanu wojennego
Bibliografia - Stan Wojenny w Lublinie 1981 - 1983
Wybrane publikacje książkowe, artykuły prasowe oraz audycje radiowe dotyczące stanu wojennego

 

 

PRZECZYTAJ ! - Wirtualna Biblioteka
O Stanisławie Węglarzu mówią:
Relacje ze stanu wojennego
Trudne świętowanie. Konflikty wokół obchodów świąt państwowych i kościelnych w Lublinie (1944-1989)
Klan Miernowskich
Źródła dotyczące wprowadzenia stanu wojennego.

PATRZ! - Ikonografia









POSŁUCHAJ ! - Historia Mówiona
  Zając Franciszek
Wprowadzenie tych czołgów, godzina policyjna
  M.W
Wprowadzenie stanu wojennego było wielkim szokiem
  Kipta Ewa
Zamiast piżamy można było dostać taką więzienną bluzę
  Mika Marian
Sekretarz partii powiesił to obwieszczenie o stanie wojennym
  Kipta Ewa
Mi to wszystko w gardle stawało

POSŁUCHAJ! - Audycje radiowe
Historia Radia Solidarność ze Świdnika, cz.3.
Historia Radia Solidarność ze Świdnika, cz.1.
Ogłoszenie stanu wojennego, cz.2
Spotkania, cz.2.
Dziennik radiowy lubelski z 28.10.1981
Aby odsłuchać dźwięki zainstaluj RealPlayer
POSŁUCHAJ! - Radio Pamięć
Posłuchaj Radia
Wymagany WinAmp

TNN.PL > Pamięć Miejsca  > Historia Lublina i Lubelszczyzny > Lublin 1944 - 1988

PKWN w Lublinie 1944, Strajk młodzieży szkolnej i studentów w Lublinie 1947, Cud Lubelski 1949, Październik 1956 w Lublinie, Ochody Milenium Chrztu Polski w Lublinie 1966, Strajki studenckie w Lublinie 1968, Lubelski Lipiec 1980, Stan Wojenny w Lublinie 1981 - 1983, Wizyta Jana Pawła II w Lublinie 1987, Mini-wykłady o historii najnowszej Lublina, Niezależny ruch wydawniczy 1977-1989, Bibliografia - Lublin 1944 - 1989,

Kopiowanie zamieszczonych materiałów i ich wykorzystywanie bez zgody autorów jest zabronione
1997 - ; Wszystkie prawa zastrzeżone; Ośrodek Brama Grodzka - Teatr NN, ul Grodzka 21, 20-112 Lublin

powered by prot hosting serwery

Wspłpraca: