UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to). Więcej informacji znajdziesz tutaj.
TEATRNN.PL              Zapraszamy na nową stronę Ośrodka "Brama Grodzka - Teatr NN" pod adresem: teatrnn.pl!   
TNN.PL > Pamięć Miejsca  > Bądź Odkrywcą Pamięci > Materiały edukacyjne
Funkcje cmentarza

Przypominając powiedzenie Bernardina de Saint-Pierre'a, iż pomnik grobowy wyznacza granicę między dwoma światami - żywych i umarłych, łatwo można dostrzec, że różne typy artystycznych rozwiązań cmentarzy, stających się nie przypadkiem muzeami sztuki i życia społeczności tworzących i zalegających cmentarze, budują ekspresywne wizje krainy śmierci czy to jako anielsko pięknego raju (wirydarz, ogród, park), czy jako jakiejś szczególnej społecznej wspólnoty umarłych (miasta umarłych).

Zarazem jednak, mówiąc o podziale cmentarzy na różne ich typy i kategorie, warto pamiętać o tym, że z różnych powodów i w różnych okolicznościach cmentarze spełniały nieraz liczne wtórne funkcje, w istocie sprzeczne z ich podstawową rolą i sposobem istnienia.

Na takiej zasadzie w średniowieczu i czasach staropolskich bywały one miejscem jarmarków i zabaw (co Kościół zawsze oburzało), sądów i sejmików, procesji i kazań (stąd ambony umieszczano nieraz na zewnątrz kościoła, na przykład przy kościele św. Salwatora w Krakowie), misteriów i przedstawień. Wykonywano nieraz na cmentarzu kary świeckie i sądowe, włącznie z egzekucjami (tak postępowali jeszcze hitlerowcy w czasie II wojny światowej - na cmentarzu w Sawinie rozstrzeliwali więźniów z miejscowego obozu pracy). Na cmentarzach lud odbywał nie aprobowane przez Kościół praktyki religijne (na przykład obrzęd dziadów), na zasadzie zaś azylu były one (aż po przełom solidarnościowy w Polsce) miejscem manifestacji politycznych i nawet zbiórek partyzanckich. W czasie działań wojennych cmentarze nieraz wykorzystywano w celach militarnych. W czasie I wojny światowej w Gorlicach wojsko rosyjskie szukało przed austriackim ostrzałem schronienia właśnie na miejskim cmentarzu.

Co jednak szczególnie ciekawe, niekiedy takie wtórne funkcje użytkowe cmentarzom nadawano wręcz programowo i świadomie. Najlepszym tego przykładem są obudowane mocnymi murami i wyposażone w okienka strzelnic dawne cmentarze typu obronnego (Lubiechowa, Marciszów, Brochów koło Sochaczewa, Kleczków koło Ostrołęki, gdzie cmentarne fortyfikacje do celów batalistycznych wykorzystane były jeszcze w 1806 r.).


Źródło:

Jacek Kolbuszewski, Cmentarze, Wydawnictwo Dolnośląskie 1996



do głównego opisu działu

Dodatkowe materiały
Funkcje cmentarza 
Mówiąc o podziale cmentarzy na różne ich typy i kategorie, warto pamiętać o tym, że z różnych powodów i w różnych okolicznościach cmentarze spełniały nieraz liczne wtórne funkcje
Symbolika elementów cmentarza 
Układ elementów zawsze wyraża jakiś logicznie uzasadniony porządek, jest więc także nośnikiem jakichś informacji i wartości
Język cmentarza 
Nagrobek jest powiadomieniem: tu leży człowiek

Kopiowanie zamieszczonych materiałów i ich wykorzystywanie bez zgody autorów jest zabronione
1997 - ; Wszystkie prawa zastrzeżone; Ośrodek Brama Grodzka - Teatr NN, ul Grodzka 21, 20-112 Lublin

powered by prot hosting serwery

Wspłpraca: