Doświadczenie związane z poszukiwaniem starych fotografii i przeszukiwaniem archiwów w celu zebrania materiałów do wystaw „Lublin w fotografii do 1939 r.” i “Portret Miejsca” pokazało jak dużo pracy przy takich projektach jest do wykonania. Było oczywiste że siłami Ośrodka nie jesteśmy w stanie temu wszystkiemu sprostać. Drogą do rozwiązania tych problemów stało się podjęcie współpracy z Uniwersytetem. Chodziło o połączenie programu Ośrodka z możliwościami jakie daje wyższa uczelnia tzn. odbywanie praktyk studenckich w Ośrodku, czy też pisanie prac magisterskich i seminaryjnych na zaproponowane przez nas tematy.

Konkretne propozycje współpracy z Uniwersytetem zostały opisane we fragmencie projektu Centrum Edukacji „Brama Pamięci”, w którym podkreślono że:

„Chcąc zrealizować tak szeroko zakrojony i skomplikowany program należy połączyć potencjał kilku instytucji, a w szczególności samorządowej instytucji kultury oraz Uniwersytetu. Daje to szansę na stworzenie modelowej płaszczyzny współpracy na rzecz działań odbudowujących tożsamość społeczności lokalnej.

Możliwe obszary współpracy związane ze specyfiką, programem i formalną stroną studiów:

• prace magisterskie
• praktyki studenckie
• seminaria i zajęcia fakultatywne
• studenckie koła naukowe

Działania:

1. Zbieranie materiałów ikonograficznych (fotografia, reprodukcja obrazów, grafik, rysunków) dotyczących nieistniejącego miasta żydowskiego.
2. Zbieranie i opracowywanie relacji mówionych (nagrania video, magnetofonowe) ludzi pamiętających miasto żydowskie – historia mówiona.
3. Prowadzenie lekcji w szkołach średnich przez studentów uczestniczących w programie (program edukacyjny).
4. Przygotowywanie projektów artystycznych w oparciu o uzyskany materiał (wystawy, teatr, film).”

Ta współpraca pozwala studentom na poznanie samorządowej instytucji kultury niejako od środka, w bezpośrednim działaniu. Na przykładzie współpracy z uniwersytetem widać w jaki sposób próbujemy związać nasz program z mieszkańcami miasta w szczególności tymi młodymi, wykorzystując do tego praktyki studenckie i uczniowskie, staże absolwenckie, wolontariat. W przeciwieństwie do wielu instytucji, w których praktykanci i stażyści traktowani są jako zupełnie nieprzydatni i kłopotliwi, my wręcz zabiegamy o nich. Zależy nam na tym aby w oparciu o zebrane w Ośrodku materiały powstawały wspomniane już prace magisterskie, licencjackie i dyplomowe. Młodym ludziom w ważnym dla nich okresie życia każdego człowieka staramy się stworzyć warunki do uczestnictwa w czymś ważnym i wyjątkowym. Chcemy, żeby w Ośrodku przeżyli swoją “przygodę życia”, do której póŸniej się wraca, wspomina i pamięta. Tutaj mają szansę naprawdę nauczyć się czegoś nowego.

Na Wydziale Politologii UMCS prowadzone są zajęcia fakultatywne „Samorządowa instytucja kultury”, które od 1996 r. odbywają się w Ośrodku. W ramach tych zajęć wśród opracowanych przez studentów tematów realizowane były takie jak: opisanie wybranego dnia z życia Lublina (w okresie do 1939 r.), opracowanie historii wybranej ulicy, historii domu itp. Najciekawsze prace powstały w ramach opisywania historii konkretnych kamienic. Jedną z takich pierwszych prac – projektów było opisanie historii kamienicy Grodzka 28. Grupa studentów dostała (1996 r.) zadanie zgromadzenia wszelkich możliwych informacji o tej przypadkowo wybranej kamienicy. Chodziło o dotarcie do każdej możliwej dokumentacji archiwalnej związanej z tą kamienicą, o uchwycenie historii konkretnego domu zarówno w warstwie materialnej, jak też poprzez losy ludzi, którzy w niej mieszkali. Chcieliśmy prześledzić jak zmieniali się właściciele, kiedy została podłączona woda, kanalizacja, prąd, gaz ... . Dzięki temu projektowi studenci wchodzili w kontakty z różnymi instytucjami działającymi w ramach samorządu, poznając niejako “od kuchni” funkcjonowanie miasta. Było to „uczenie się czytania miasta” na żywym przykładzie.

Ważnym elementem projektu były rozmowy z aktualnymi mieszkańcami danej kamienicy, w ten właśnie sposób rodził wtedy (1996 r.) się program Historii Mówionej Miasta. Studenci rozmawiając z osobami starszymi, często samotnymi, zaczęli poznawać ich problemy i angażować się w ich rozwiązywanie. Mimo, że nie było to celem projektu niespodziewanie poszerzył się on o obszar szeroko rozumianej pomocy społecznej. Był to zupełnie nieprzewidziany i bardzo pozytywny aspekt projektu, który dopisało samo życie.

Opracowanie (2001 r.) historii nieistniejącej kamienicy Krawiecka 41 zamieniło się w napisanie pracy magisterskiej. Natomiast materiały zgromadzone przy opisie historii kamienicy Złota 3 zostały wykorzystane przez Hannę Krall w jej najnowszej książce „Wyjątkowo długa linia życia”

Podsumowując można powiedzieć że umiejętność nawiązywania współpracy pomiędzy ludźmi i instytucjami jest ważnym elementem kapitału społecznego. Bez współpracy i wzajemnego wsparcia wiele projektów nie byłoby zrealizowanych. W Polsce można zaobserwować rozerwanie więzi zbiorowych na poziomie społecznego zaufania. Dlatego wielką wartością społeczną jest to jeżeli organizacje czy też instytucje potrafią poprzez budowanie współpracy kumulować i porządkować rozpraszaną i często niewykorzystywaną energię społeczną na rzecz realizacji jakiegoś programu.

Tomasz Pietrasiewicz