Szlak renesansu lubelskiego Renesans lubelski  to oryginalny nurt w architekturze, widoczny zwłaszcza w lubelskich świątyniach. Budowle skupiają się obrębie Starego Miasta, Krakowskiego Przedmieścia oraz bliskiej Kalinowszczyzny. Niekiedy są to kościoły, które odpowiadają wszystkim cechom stylowym renesansu lubelskiego, często posiadają tylko niektóre jego cechy.   Pierwszym kościołem w stylu renesansu lubelskiego na całej Lubelszczyźnie był kościół Nawrócenia św. Pawła Apostoła, w którym dawniej rezydowali ojcowie bernardyni. Monumentalna bryła kościoła widoczna jest najlepiej od trony Placu Wolności i ulicy Bernardyńskiej. Kościół wzniesiony już na przełomie XV/XVI wieku, obecną, nieco już zmodyfikowaną bryła zawdzięcza przebudowie z lat 1601-1607. Lubelscy muratorzy, pochodzenia włoskiego – Jakub Balin i Rudolf Negroni, przystosowali pierwotnie gotycki kościół do renesansowego stylu. Nowatorskim elementem były wówczas wspaniałe sztukaterie na sklepieniu. Ten właśnie element jest wyznacznikiem tego niepowtarzalnego stylu. Listwy sztukateryjne kościoła św. Pawła były już dosyć rozwinięte w swojej dekoracji, występuje tutaj motyw kimationu, różne figury i dekoracje. W sklepieniu świątyni dominuje gęsta sieć sztukaterii o układzie geometryczno-sieciowym. Wałki w sztukateriach są tu dokładnie i estetycznie wyprofilowany, co świadczy o wielkiej klasie muratorów. Stojący niemal w sąsiedztwie kościoła pobernardyńskiego – kościół powizytkowski Matki Boskiej Zwycięskiej (przy ul. Narutowicza), także posiada cechy renesansu lubelskiego. Wzniesiony w XV wieku, został potem rozbudowany. Właśnie prezbiterium kościoła nosi dziś cechy przebudowy dokonanej w połowie XVII wieku. Zostało wtedy nakryte sklepieniem kolebkowym z lunetami o bogatej dekoracji stiukowej. W owalnych ramach sztukateryjnych występują pełnofigurowe plastyczne postacie świętych i aniołów. Także dawny, przebudowany w XVII wieku klasztorny refektarz, to wspaniały przykład architektury renesansu lubelskiego. Jego sklepienie wsparte zostało na stojącym na środku filarze, jest ozdobione bogatą dekoracją sztukateryjną. Wracając Krakowskim Przedmieściem zwraca uwagę kościół św. Ducha, lecz nie bryłą, ale samą dekoracją wewnątrz. W początkach XVII wieku kościół po przebudowie także uzyskał cechy renesansu lubelskiego. Wówczas murator lubelski Jan Cangerle, ozdobił kościół nową dekoracją stiukową – były to sztukaterie w prezbiterium oraz w podłuczach arkad łączących kaplicę z nawą główną, które zachowały się do dzisiaj. Podążając ulicą Świętoduską, schodzi się wprost do kościoła Karmelitów Bosych p.w. św. Józefa. Niewielki siedemnastowieczny kościół, choć wielokrotnie przebudowywany, do dziś zachował wiele cech renesansu lubelskiego. Świątyni jest o jednonawowym wnętrzu, a ściany podzielone są profilowanymi pilastrami z kapitelami porządku korynckiego, z regularnym belkowaniem gzymsu. Fryz pokryty jest sztukaterią ornamentu roślinnego. Kolebkowe sklepienia pokrywają sztukaterie – jako siatka kompozycji geometrycznych. W gurcie łuku tęczowego i pod chórem kasetonowe pola wypełnione są motywami roślinnymi, monogram IHS i główkami aniołków ze skrzydełkami. Także wspaniała, trójkondygnacyjna fasada, posiada wpływy renesansowe. W obrębie Starego Miasta znajduje się kolejny przykład cech renesansu lubelskiego – kościół Ojców Dominikanów św. Stanisława. Tą czternastowieczną świątynie, po wielkim pożarze w 1575 r., odbudowano już w stylu renesansu lubelskiego. W wnętrzu powstało nowe sklepienie kolebkowe z lunetami. Natomiast w latach 1591-94 przebudowano budynek klasztorny, pod kierunkiem architekta Rudolfa Negroniego. Trójnawowa bryła kościoła posiada także wspaniałą renesansową fasadę ozdobioną gzymsami i sterczynami. Sztukaterie są widoczne zwłaszcza w niektórych kaplicach, dobudowywanych przez lata do kościoła. Kolejnym kościołem zaliczającym się obręb Starego Miasta, nieco niżej, bo przy ulicy Podwale – będzie kościół św. Wojciecha. Przy budowie świątyni w połowie XVII wieku działał zapewne murator lubelski, nie jest jednak potwierdzone czy był to na pewno Piotr Traversi. Kościół jest wspaniałym przykładem stylu renesansu lubelskiego (a nawet formą przejściową od gotyku do renesansu), gdyż jest budowlą jednonawową, z półkolistą absydą, obwiedzioną gzymsem konsolowym. Na bocznej elewacji widać nieco szaty renesansowej w postaci płasko modelowanych głowic pilastrów. Sklepiony kolebką zachował sieć sztukaterii nawiązujących do sklepień kasetonowych. Kolejne kościoły położone są już nieco dalej. Na wzgórzu czwartkowskim dominuje niewielki kościół św. Mikołaja, najstarsza parafia lubelska. W 1 połowie XVII wieku kościół został gruntownie odnowiony. Uzyskał wtedy cechy renesansu lubelskiego. Do niewielkiego, jednonawowego kościółka dodano trzecie przęsło nawy. Natomiast nawę i prezbiterium przesklepiono kolebką, ozdobiono je także sztukateriami (autorem sklepienia był prawdopodobnie murator lubelski Piotr Traversi). W prezbiterium sieć sztukaterii to proste prostokątne pola. Natomiast w nawie sztukaterie występują w postaci bogato profilowanych ram, tworzących geometryczne pola, w układzie sieciowym, z dekoracją rozet oraz stylizowanych kwiatów i liści W fasadzie oraz elewacjach bocznych widoczny jest fryz z szeregiem prostokątnych płycin i bogato profilowany gzyms. Idąc w kierunku kolejnego kościoła, należy zauważyć niewielkie zwieńczenie renesansowe lubelskiej cerkwi na ulicy Ruskiej. Architektoniczne sterczyny przypominają te z kościoła Dominikanów. Udając się na ulicę Kalinowszczyna mijamy kościół Matki Boskiej Wspomożenia Wiernych. W 1689 r. rezydujący tam wówczas franciszkanie wznieśli na palach dębowych nowe, w całości murowane zabudowania klasztorne w stylu renesansu lubelskiego. Jednak kościół był licznie przebudowywany, widoczne są już niewielkie cechy tego stylu. Bryła pozostała jednonawowa, zaś prezbiterium jest węższe i zakończone półkoliście. Ostatnim kościołem na trasie będzie kościół św. Agnieszki położony w głębi ulicy Kalinowszczyna. Tu już widać charakterystyczną późnorenesansową fasadę zdobiąca tą niewielką świątynię. Siedemnastowieczny kościół naznaczony jest różnymi stylami, także z niewielkimi cechami renesansu lubelskiego. Posiada 3 nawy z małym, półkoliście zakończonym prezbiterium, nakrytym sklepieniem kolebkowym, nakrytym siatką sztukaterii.   Wymienione kościoły to najważniejsze przykłady stylu renesansu lubelskiego w samym Lublinie, istnieje wiele także na samej Lubelszczyźnie. Cechy renesansu lubelskiego noszą także, choć w mniejszymm stopniu budynki świeckie. Często były to, obecnie słabo zachowane,  dwory czy pałace, które przebudowywano w latach późniejszych np. w stylu barokowym lub klasycystycznym. Często też bywały bazą dla powstania klasztorów. Jednak styl renesansu lubelskiego najbardziej widoczny jest przede wszystkim w budowlach sakralnych.

PRZECZYTAJ ! - Wirtualna Biblioteka

	O dawnym Lublinie. Szkice z przeszłości miasta
	Renesansowy zamek lubelski
	Ilustrowany przewodnik po Lublinie
	Architektoniczno-rzeźbiarskie dzieło Falconiego w Lublinie (Kaplica Św. Krzyża przy kościele Dominikanów)
	Kalinowszczyzna I

PATRZ! - Ikonografia

Jesteś teraz w dziale

TNN.PL > Pamięć Miejsca  > Lublin - przewodniki > Lubelskie szlaki edukacyjne

Szlak wielokulturowy - Lublin, Lubelski Szlak Historii Najnowszej, Szlak renesansu lubelskiego, Szlak Lubelskiego Lipca, Szlak wodociągów lubelskich, Szlak kupiecki dawnego Lublina, Szlak stylów w architekturze Lublina, Szlak gotyku lubelskiego, Szlak architektury barokowej w Lublinie, Szlak architektury neostylowej w Lublinie, Szlak lubelskiej secesji, Szlak lubelskiego modernizmu, Spacer po Lublinie śladami architektów, Szlak kultury i tradycji żydowskiej w Lublinie, Lubelski szlak Edwarda Stachury, Lubelski szlak przemysłowy, Szlak lubelskiej kolei do młyna braci Krauze, Szlak stanu wojennego na Lubelszczyźnie, Spacer trasą "Poematu o mieście Lublinie", Przewodnik Władysława Panasa po magicznym Lublinie,