UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to). Więcej informacji znajdziesz tutaj.
TEATRNN.PL              Zapraszamy na nową stronę Ośrodka "Brama Grodzka - Teatr NN" pod adresem: teatrnn.pl!   
TNN.PL > Pamięć Miejsca  > Bądź Odkrywcą Pamięci > Materiały edukacyjne
Cmentarz jako tekst kultury

Za cmentarz w sensie prawno-administracyjnym rozumie się wyraźnie wyodrębniony i oznaczony teren, przeznaczony do grzebania zmarłych. Znajdujące sie na nim mogiły przyjmują pewne ?zwyczajowo przyjęte formy wizualne". Kształtem mogił rządzą zatem zwyczaj i tradycja. Obie stwarzają w tym zakresie bogatą, ale zarazem ograniczoną liczbę wariantów.
 
Już w tradycji romantycznej cmentarz traktowany był jako swoista księga. Przechadzka po nim była rzeczywistym wczytywaniem się w problemy śmierci i życia. Kartami owej księgi stawały się poszczególne groby, pojmowane jako świadectwa ludzkiego istnienia, ludzkich dokonań. Taka koncepcja ujmująca cmentarz jako odpowiednik księgi, szkoły czy ?dydaktycznego ogrodu?, przemawiająca do wyobraźni uformowanej przez romantyczną wizję świata, odpowiednio przetransformowana w duchu metodologii znamiennej dla dzisiejszego sposobu myślenia, stać się może wskazówką ułatwiającą współczesną interpretację cmentarzy, szczególnie wówczas, gdy dostrzegamy w nich ?przestrzeń trwałą?.
 
Przestrzeń cmentarna jest miejscem zorganizowanym wedle pewnych reguł kulturowych, związanych tak ze zrytualizowanymi formami grzebania zmarłych, jak i z istnieniem pewnej tradycji utrwalania pamięci o nich. Ta świadomie organizowana przestrzeń wyróżnia się przez pewne, dla niej tylko znamienne obiekty, znaki, symbole, inskrypcje, będące nośnikami łatwo dających się odczytać informacji. Mówią nam one o tym, że tu właśnie pochowani zostali w sposób zgodny czy to z zasadami jakiejś wiary, czy przyjętego w danej społeczności obyczaju, konkretni ludzie.

Widziany w takiej perspektywie cmentarz może być ?odczytywany" jako swoisty tekst - tekst kultury - który powstawał wedle dyrektyw znamiennych dla przyjętego w danej społeczności i w danym czasie sposobu reagowania na fakt ludzkiej śmierci. Jest więc cmentarz przestrzenią, której znaczenie tworzy całość jego wyglądu wespół z każdym ze znajdujących się na nim elementów.

To przede wszystkim za ich sprawą stają się cmentarze ważnym zjawiskiem kulturowym, które można odczytywać jak tekst. Cmentarz podlega zmianie tak w przestrzeni, jak i w czasie. Odnotowane na grobach nazwiska, daty zgonów pochowanych w nich osób stają się - wespół z innymi informacjami o nich - metatekstem historii już nie tylko cmentarza, ale użytkującej go społeczności.
 
Czytanie cmentarza 
Cmentarze mają - choć niekiedy tylko formalnie - charakter przestrzeni trwałej, której procesowi formowania towarzyszą zmienne formy zachowań ludzkich. Zmienność owych zachowań w czasie jest niewielka i powolna, niewielkie zatem i równie powolne są zmiany zachodzące w wyglądzie i charakterze cmentarzy. Istotę tego zjawiska pojąć można najłatwiej, spoglądając na sposób istnienia cmentarzy żydowskich - kirkutów. W zdeterminowanych religijnie żydowskich przekonaniach każdy grób jest nieograniczenie trwały i dopóki znana jest jego lokalizacja, miejsce to nie może być naruszone ani wykorzystane do innych celów. Skoro nienaruszalny jest każdy grób z osobna, nienaruszalne jest również ich zbiorowisko, czyli cmentarz, i to na zawsze. Identyczne przekonanie o nienaruszalności grobu znamienne dla kultury mahometańskiej sprawiło, że na muzułmańskich cmentarzach w Bohonikach czy Kruszynianach oglądać dziś jeszcze możemy głęboko zapadłe w ziemie stare, po kilkaset już lat mające, stele nagrobne. Podobnie, jak tego dowodzą liczne wykopaliska archeologiczne, rzecz się miała w dawnych pogańskich kulturach przedchrześcijańskich: to właśnie sile wyobrażeń o nienaruszalności grobów zawdzięczają, łamiący tę zasadę, współcześni badacze możliwość poznawania dawnych zwyczajów pogrzebowych i archaicznych form kultu zmarłych.
 
Przestrzeń Pamięci 
Cmentarz jest przestrzenią Pamięci. Jest przestrzenią kreującą i osobliwą, wspólnotą żywych i umarłych. Łączą je różnorakie więzy: narodowe, wyznaniowe, rodzinne i w różnoraki sposób sie one wyrażają. Modlitwa, patriotyczna manifestacja, chwila cichej refleksji, złożenie kwiatów bądź wieńca, zapalenie świecy, znicza, nawet sprzątnięcie zwiędłych liści spadłych na mogiłę są tymi gestami, które poświadczając pamięć o zmarłych. Są też znakiem legitymującym prawo własności danej grupy ludzkiej (narodu) do danego obszaru.
Cmentarz odznacza się osobliwą zdolnością więziotwórczą, buduje bowiem wspólnotę tych, którzy już zeszli z tego świata oraz żyjących. Cmentarz chrześcijański może najżywiej wyraża w ten sposób istotę ludzkiego braterstwa w śmierci, zgodnego z duchem nauki biblijnej.

Literatura
 
Kolbuszewski J., Cmentarze, Wydawnictwo Dolnośląskie 1996 
 
Opracowała Beata Markiewicz

 


Cmentarz chrześcijański
Historia i podstawowe zagadnienia pochówku chrześcijańskiego
Cmentarz żydowski
Od czasów najdawniejszych w judaizmie istniał nakaz grzebania zmarłych i tylko taka forma pochówku była dopuszczalna
Cmentarz tatarski
Cmentarze, na których grzebano wyznawców Allaha twarzą ku Mekce zakładano na ziemiach polskich od czasów zwycięstwa pod Grunwaldem

Dodatkowe informacje do działu
Funkcje cmentarza 
Mówiąc o podziale cmentarzy na różne ich typy i kategorie, warto pamiętać o tym, że z różnych powodów i w różnych okolicznościach cmentarze spełniały nieraz liczne wtórne funkcje
Symbolika elementów cmentarza 
Układ elementów zawsze wyraża jakiś logicznie uzasadniony porządek, jest więc także nośnikiem jakichś informacji i wartości
Język cmentarza 
Nagrobek jest powiadomieniem: tu leży człowiek

 

 



Jak czytać stare fotografie, Nagraj Historię Mówioną, Historia i rozwój pisma - scenariusz lekcji, Cmentarz jako tekst kultury, Odkryj tajemnice archiwum, Poznaj dziedzictwo kulturowe wsi, Opracuj biogram, Język chachłacki, Jak zostać bajarzem, Zostań genealogiem własnej rodziny,

-->

Kopiowanie zamieszczonych materiałów i ich wykorzystywanie bez zgody autorów jest zabronione
1997 - ; Wszystkie prawa zastrzeżone; Ośrodek Brama Grodzka - Teatr NN, ul Grodzka 21, 20-112 Lublin

powered by prot hosting serwery

Wspłpraca: